بررسی عوامل فردی، خانوادگی و نهادی در تشدید یا تضعیف تمایل به مهاجرت دانش آموزان سمپاد استان مازندران ‎ ‎

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش عوامل فردی، خانوادگی و نهادی در تشدید یا تضعیف تمایل به مهاجرت دانش آموزان مدارس سمپاد و ارائه الگویی مطلوب برای مدیریت این پدیده انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، ترکیبی متوالی استقرایی (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی، با استفاده از روش نظریه داده بنیاد (گراندد تئوری) و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۶ نفر از اساتید دانشگاهی (جامعه شناسی، روان شناسی، مدیریت و سیاست گذاری)، مدیران مدارس و نخبگان بازگشته به کشور، عوامل موثر شناسایی شدند. در بخش کمی، برای اعتبارسنجی مدل، ۳۹۷ نفر از دانش آموزان متوسطه دوم سمپاد مازندران در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ به روش نمونه گیری چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی و پایایی آن (آلفای کرونباخ بالای ۰.۷) تایید گردید. یافته های بخش کیفی نشان داد که عوامل موثر بر مهاجرت در قالب ۱۴ مقوله اصلی و ۴۰ مقوله فرعی قابل دسته بندی هستند. در سطح نهادی، مولفه هایی همچون کیفیت ناکافی آموزش، ناکارآمدی نظام حکمرانی و نوآوری و ضعف در جذب نخبگان شناسایی شدند. در سطح فردی و خانوادگی، انگیزه های شخصی، رفتاری، اجتماعی و اقتصادی به عنوان پیشران های کلیدی استخراج گردیدند. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری SPSS و AMOS ‎ نشان داد که در میان عوامل نهادی (فشار)، «کیفیت ناکافی آموزش» (۰.۷۱۵) و «ناکارآمدی نظام حکمرانی» (۰.۶۹۸) بیشترین نقش را در تشدید تمایل به مهاجرت دارند. همچنین در سطح عوامل محیطی و بیرونی، «جو مناسب اجتماعی-اقتصادی در خارج» (۰.۷۴۳) به عنوان عامل کشش عمل می کند. الگوی نهایی پژوهش بر این نکته تاکید دارد که تضعیف تمایل به مهاجرت مستلزم اصلاحات ساختاری در نهادهای آموزشی با بازنگری محتوا و تقویت پژوهش و بهبود مولفه های فردی-اجتماعی با ایجاد امید و رضایت است. اجرای این الگو می تواند با تضعیف عوامل دافعه نهادی و تقویت پیوندهای فردی و ملی، پایداری نخبگان را در کشور تضمین کند.

کلیدواژه ها:

تمایل به مهاجرت ، دانش آموزان سمپاد ، عوامل نهادی ، عوامل فردی و خانوادگی ، نظریه داده بنیاد ، نظام حکمرانی آموزش.