بهبود فرایند مدیریت مدرسه از طریق ارتقای مشارکت اولیا، ارزشیابی عملکرد معلمان، نظارت بر فعالیت ها و تحقق مدرسه محوری

هدف این پژوهش، طراحی، اجرا و ارزیابی الگویی جامع برای بهبود فرایند مدیریت مدرسه با تاکید بر چهار مولفه کلیدی: مشارکت اولیای دانش آموزان، ارزشیابی عملکرد معلمان، نظارت بر فعالیت های آموزشی و پرورشی، و تحقق مدیریت مدرسه محور‎ ‎‎(School-Based Management). ‎پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی‎ (Action Research) ‎در یک مدرسه متوسطه دوره اول دولتی در شهر تهران (با ۳۰۰ دانش آموز، ۲۴ معلم و ۶ عضو کادر اجرایی) طی سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ انجام شد. در مرحله تشخیص مسئله، با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته (با پایایی آلفای کرونباخ ۰.۸۵ تا ۰.۹۲)، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با اولیا (۱۵ نفر)، معلمان (۱۰ نفر) و مدیر (۱ نفر) و نیز تحلیل اسناد مدرسه (صورت جلسات، گزارش های نظارت، و آمار حضور اولیا)، مشکلات اصلی شناسایی گردید: مشارکت اولیا عمدتا در سطح مالی و تشریفاتی (کمتر از ۱۵٪ حضور در جلسات شورای مدرسه)، ارزشیابی معلمان صرفا بر اساس نظر مدیر و بدون شاخص های عینی (۸۰٪ معلمان ناراضی از نظام ارزشیابی)، نظارت های آموزشی عمدتا شکلی و سالانه (فقط یک بازدید کلاسی در هر ترم) و تمرکزگرایی شدید در تصمیم گیری ها (۱۰۰٪ بودجه و برنامه توسط منطقه تعیین می شد). بر اساس نظریه های مدیریت مشارکتی‎ (Hoy & Miskel, ‎‎۲۰۱۳) ‎و الگوی مدرسه محوری‎ (Caldwell, ۲۰۱۶)‎، راه حلی سه مرحله ای طراحی شد: (۱) استقرار شورای مدرسه با حضور نمایندگان منتخب اولیا، معلمان و دانش آموزان، (۲) طراحی سامانه ارزشیابی ۳۶۰ درجه برای معلمان شامل خودارزیابی، ارزیابی مدیر، همکاران، دانش آموزان و اولیا، و (۳) استقرار نظام نظارت بالینی و همتا‎ (Peer observation) ‎با برگزاری کارگاه های توانمندسازی. این راه حل به مدت ۱۲ هفته به صورت آزمایشی اجرا گردید. نتایج ارزیابی کمی نشان داد که مشارکت اولیا در تصمیم سازی ها از ۱۵٪ به ۷۲٪ افزایش یافت‎ (p<۰.۰۱)‎، میانگین نمرات ارزشیابی معلمان از نظر معیارهای شفاف از ۳.۲ به ۸.۱ از ۱۰ رسید، دفعات بازدیدهای نظارتی از ۲ به ۱۸ مورد افزایش یافت و ۸۵٪ مصوبات مدرسه توسط شورای مدرسه تصویب شد. پس از بازنگری (افزودن دوره توجیهی برای اولیا و ایجاد صندوق پیشنهادات الکترونیک)، الگو در دو مدرسه دیگر با موفقیت تعمیم یافت. پژوهش نشان می دهد که بهبود مدیریت مدرسه نیازمند ساختارهای مشارکتی، شفافیت ارزشیابی و توانمندسازی نیروی انسانی است‎.‎

کلیدواژه ها:

مدیریت مدرسه ، مشارکت اولیا ، ارزشیابی عملکرد معلمان ، نظارت آموزشی ، مدرسه محوری ، اقدام پژوهی