بازتاب عنصر داستانی صحنه (زمان ومکان) در قصه حضرت آدم (ع) درقرآن کریم با منطق الطیر والهی نامه عطار نیشابوری

قصه و داستان از دیرباز موثرترین ابزارهای انتقال فرهنگ، اخلاق و معرفت در جوامع بشری بوده اند. قصه ها، با ایجاد پیوند عاطفی و فکری میان راوی و مخاطب قادرند مفاهیم پیچیده را به شکلی ساده و قابل فهم ارائه کنند. هدف این مطالعه آن است که پیوند عمیق میان ادبیات عرفانی و قرآن کریم را روشن سازد و نقش قرآن را به عنوان منبعی الهام بخش در شکل گیری قصه های عرفانی و انتقال مفاهیم اخلاقی و معنوی در ادبیات فارسی آشکار کند. عطار نیشابوری، شاعر برجسته قرن ششم و هفتم هجری در آثار منظوم خود به شکلی گسترده از قرآن کریم تاثیر پذیرفته است. بررسی موردی و تطبیقی قصه حضرت آدم در قرآن و قصه های آثار منظوم عطار (به ویژه در الهی نامه و منطق الطیر) شباهت ها و تفاوت های ساختاری و محتوایی را آشکار می سازد. قصه حضرت آدم (ع) در قرآن کریم و آثار منظوم عطار نیشابوری، زمان و مکان اغلب ابعادی متافیزیکی و نمادین دارند که در راستای اهداف روایی و تعلیمی متن عمل می کنند. زمان در روایت قرآنی، غیرخطی و متعالی است و به صورت کلی و بدون جزئیات تاریخی ارائه می شود. قرآن به زمان های مشخص تقویمی یا تاریخی اشاره ندارد. مکان، فضایی غیرمادی و روحانی است که در آن خلقت آدم، سجده فرشتگان، و نافرمانی ابلیس رخ می دهد. عطار به صراحت به بهشت یا زمین اشاره نمی کند، اما عبارت هایی مانند «روحانیان آسمان» و «سر نهادند آن همه بر روی خاک» به فضایی متعالی و قدسی اشاره دارند که در آن تعاملات میان خداوند، فرشتگان، و ابلیس رخ می دهد.

کلیدواژه ها:

صحنه ( زمان ومکان) ، ﺁدم ، منطق الطیر ، الهی نامه ، عطار