الگوهای تامین مالی در آموزش و پرورش: ارائه ی مدلی نوین برای مشارکت مالی خانواده ها

با وجود تعهدات بین المللی و قانونی دولت ها به ارائه ی آموزش رایگان، افزایش روزافزون هزینه های آموزشی و محدودیت منابع دولتی، چالش های جدی را فراروی نظام های آموزشی، به ویژه در کشورهای در حال توسعه، قرار داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوهای تامین مالی آموزش و پرورش و ارائه ی مدلی عملیاتی برای مشارکت مالی خانواده ها انجام شده است. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، به بررسی تجارب کشورهای موفق، تحلیل چالش های نظام تامین مالی در ایران و شناسایی ظرفیت های موجود پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که به دلیل تغییرات ساختاری در اقتصاد ایران و فاصله‎ ‎گرفتن از الگوی صرفا دولتی، مشارکت هوشمندانه ی خانواده ها در تامین هزینه های آموزش، امری اجتناب‎ ‎ناپذیر است. مدل پیشنهادی این پژوهش، «صندوق ذخیره و بیمه آموزشی» است که با الهام از نظام های بیمه ای و با رویکرد پیش‎ ‎پرداخت ماهانه، امکان تامین بخشی از هزینه های ضروری آموزش را برای خانواده ها فراهم می کند. این مدل ضمن کاهش فشار بر بودجه ی دولت، با ایجاد یک نهاد واسط و نظارتی، از تشدید نابرابری های آموزشی جلوگیری کرده و زمینه ساز مشارکت پایدار خانواده ها در فرایند تعلیم و تربیت می شود. همچنین دو راهکار تکمیلی «وقف پویا» و «مالیات مشارکتی» با رویکرد شفاف سازی و نظارت مردمی، به‎ ‎عنوان مکمل های این مدل ارائه شده اند. این مقاله با ارائه ی مدل ترکیبی صندوق ذخیره و بیمه ی آموزشی، گامی نوین در جهت تلفیق مشارکت خانواده ها، خیرین و نظام مالیاتی شفاف در تامین مالی آموزش و پرورش ایران برمی دارد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد آموزش و پرورش ، تامین مالی ، صندوق ذخیره آموزشی ، وقف پویا ، مالیات مشارکتی