نقش هوش مصنوعی در شخصی سازی یادگیری در مدارس ایران فرصت ها، چالش ها و چشم انداز آینده حوزه: نوآوری، فناوری و آینده پژوهی در آموزش

تحول دیجیتال در نظام های آموزشی و گسترش فناوری های مبتنی بر هوش مصنوعی، مفهوم یادگیری را از الگوی یکسان و معلم محور به سمت آموزش شخصی سازی شده و داده محور سوق داده است. شخصی سازی یادگیری با بهره گیری از الگوریتم های هوشمند، یادگیری ماشین و تحلیل کلان داده های آموزشی، امکان طراحی مسیرهای آموزشی متناسب با ویژگی های شناختی، توانایی ها، علایق و سرعت یادگیری هر فراگیر را فراهم می آورد. این تحول، علاوه بر ارتقای کیفیت یادگیری، ظرفیت کاهش نابرابری های آموزشی و افزایش عدالت آموزشی را نیز در پی دارد‎.‎هدف پژوهش حاضر، بررسی ظرفیت ها، چالش ها و الزامات استقرار نظام یادگیری شخصی سازی شده مبتنی بر هوش مصنوعی در مدارس ایران است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش مرور نظام مند و بر اساس دستورالعمل‎ PRISMA ‎انجام شده و مطالعات منتشرشده در پایگاه های‎ Web of Science، Scopus، ERIC، Google Scholar، SID ‎و‎ Magiran ‎طی سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ مورد بررسی قرار گرفته اند. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، مطالعات منتخب با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی تحلیل شدند‎.‎یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند از طریق تحلیل مستمر داده های یادگیری، ارائه بازخورد فوری، پیش بینی افت تحصیلی، طراحی مسیرهای یادگیری تطبیقی و پشتیبانی هوشمند از معلمان، کیفیت آموزش را به طور معناداری ارتقا دهد. با این حال، چالش هایی نظیر نابرابری در زیرساخت های دیجیتال، کمبود محتوای آموزشی بومی، محدودیت سواد دیجیتال معلمان، نگرانی های مرتبط با حریم خصوصی داده های دانش آموزان و فقدان چارچوب های حقوقی و اخلاقی، از مهم ترین موانع توسعه این فناوری در نظام آموزشی ایران به شمار می روند‎.‎نتایج پژوهش نشان می دهد که موفقیت در پیاده سازی هوش مصنوعی در آموزش، بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، مستلزم اصلاح سیاست های آموزشی، توسعه سرمایه انسانی، تدوین مقررات حمایتی، ارتقای زیرساخت های دیجیتال و ایجاد اکوسیستم نوآوری آموزشی است. بر این اساس، پیشنهاد می شود استقرار هوش مصنوعی در مدارس ایران به صورت تدریجی، مبتنی بر اجرای طرح های پایلوت، ارزیابی مستمر و توسعه محتوای آموزشی بومی انجام گیرد‎.‎

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، هوش مصنوعی مولد ، شخصی سازی یادگیری ، یادگیری تطبیقی ، آموزش هوشمند ، مدارس ایران ، فناوری آموزشی ، عدالت آموزشی‎.‎