طراحی یک چارچوب تحلیلی مبتنی بر حلقه های بازخورد مهندسی سیستم برای ارزیابی و ارتقای بهره وری پایدار در سیستم های پیچیده

بهره وری پایدار در سیستم های پیچیده، یکی از چالش برانگیزترین مسائل پیش روی مدیران و مهندسان در عصر کنونی است. رویکردهای سنتی سنجش بهره وری که اغلب بر نسبت های خطی و ساده ی خروجی به ورودی استوارند، به دلیل ماهیت ایستا و تک بعدی خود، نه تنها قادر به تبیین نوسانات بلندمدت عملکرد سیستم نیستند (Sterman, ۲۰۰۰)، بلکه اغلب به طراحی مداخلاتی منجر می شوند که با فعال سازی حلقه های جبرانی ناخواسته، نتیجه ای معکوس به بار می آورند (Senge, ۲۰۰۶). این مقاله با اتخاذ رویکردی میان رشته ای و با تکیه بر اصول بنیادین مهندسی سیستم و پویایی شناسی سیستم، به طراحی یک چارچوب تحلیلی نوین می پردازد که در آن، بهره وری نه به عنوان یک کمیت لحظه ای، بلکه به عنوان یک رفتار پویا که تحت تاثیر ساختار حلقه های بازخورد، تاخیرهای زمانی و عدم تعادل های اطلاعاتی شکل می گیرد، مفهوم سازی می شود (Forrester, ۱۹۶۱; Meadows, ۲۰۰۸). چارچوب پیشنهادی که مشتمل بر هفت گام اصلی است، ابزاری تحلیلی در اختیار خبرگان قرار می دهد تا بتوانند ریشه های افت بهره وری را تشخیص داده و اثربخش ترین نقاط مداخله را با کمترین عوارض جانبی انتخاب نمایند (Meadows, ۱۹۹۹). اعتبارسنجی نظری چارچوب از طریق انطباق با اصول پذیرفته شده ی تئوری سیستم ها، مهندسی ارزش و مدیریت دانش صورت گرفته است (Checkland, ۱۹۹۹; INCOSE, ۲۰۲۳). نتایج این پژوهش نشان می دهد که گذار از نگاه «افزایش خروجی» به نگاه «مدیریت ساختار پویا»، نه تنها تاب آوری سیستم را در برابر تلاطم های محیطی افزایش می دهد، بلکه زمینه ساز شکل گیری یادگیری سازمانی و بهبود مستمر پایدار خواهد شد (Senge, ۲۰۰۶). این مقاله در پایان با ارائه ی پیشنهادهایی برای عملیاتی سازی کمی و نیز پیوند با رویکردهای مدیریت ناب و چابک، افق های جدیدی را برای پژوهش های آتی می گشاید.

کلیدواژه ها:

مهندسی سیستم ، حلقه های بازخورد ، بهره وری پایدار ، سیستم های پیچیده ، پویایی شناسی سیستم