نقش رسانه های اجتماعی در شکل گیری جنبش های اعتراضی خاورمیانه

رسانه های اجتماعی در دو دهه اخیر به عاملی حیاتی در شکل گیری، سازماندهی و گسترش جنبش های اعتراضی در منطقه خاورمیانه تبدیل شده اند. این پژوهش با هدف نقش این رسانه ها در سه موج اعتراضی مهم منطقه، یعنی بهار عربی (۲۰۱۰-۲۰۱۱)، جنبش سبز ایران (۱۳۸۸) و اعتراضات پس از آن (۱۳۹۶-۱۳۹۸) انجام شده است. سوال اصلی پژوهش این است که شبکه های اجتماعی مجازی از چه سازوکارهایی بر شکل گیری و تکامل جنبش های اعتراضی تاثیر می گذارند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که رسانه های اجتماعی از طریق سه مضمون اصلی «هنجارسازی»، «بسیج و سازماندهی» و «واکنش میدانی» بر جنبش های اعتراضی تاثیر می گذارند. این پلتفرم ها با کاهش هزینه های ارتباطی، تسهیل هماهنگی بی نیاز از ساختارهای سلسله مراتبی و ایجاد روایت های مشترک، امکان دگرگونی در الگوهای کنش جمعی را فراهم کرده اند. با این حال، پژوهش همچنین به چالش هایی نظیر سانسور دولتی، انتشار اطلاعات نادرست و محدودیت های ذاتی این ابزارها در ایجاد تغییرات ساختاری بلندمدت اشاره دارد. این مقاله با استفاده از رویکرد توصیفی- و روش کتابخانه ای تدوین شده است.

کلیدواژه ها:

رسانه های اجتماعی ، جنبش های اعتراضی ، خاورمیانه ، بهار عربی ، بسیج سیاسی ، فضای مجازی