نقش دیوان محاسبات به عنوان نهاد حسابرسی عالی در کاهش کسری بودجه ساختاری

کسری بودجه ساختاری به عنوان یکی از ریشه های مزمن ناترازی مالی دولت ها، سالیان طولانی است که نظام بودجه ریزی ایران را با چالش مواجه ساخته است. این پدیده که از شکاف دائمی میان درآمدهای پایدار و هزینه های جاری دولت ناشی می شود، به دلیل ماهیت تکرارشونده خود، از ظرفیت های درمانی صرفا کوتاه مدت فراتر رفته و نیازمند راهکارهای نهادی و ساختاری است. در این میان، دیوان محاسبات کشور به عنوان نهاد حسابرسی عالی و "نگهبان اموال عمومی"، نقشی کلیدی اما تاکنون مغفول مانده در شناسایی، هشداردهی و اصلاح ریشه های ساختاری کسری بودجه ایفا می کند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع کتابخانه ای و اسنادی، در پی پاسخ به این پرسش است که مکانیسم های اثرگذاری دیوان محاسبات بر کاهش کسری بودجه ساختاری کدام اند و چه موانعی بر کارآمدی آن در این حوزه سایه افکنده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیوان محاسبات با سه سازوکار "هشداردهی زودهنگام از طریق گزارش های تفریغ بودجه"، "بهبود شفافیت و پاسخگویی" و "ایجاد بازدارندگی از طریق ارجاع به مراجع قضایی" می تواند به کاهش تدریجی کسری ساختاری کمک کند، اما موانعی چون دیرهنگامی گزارش تفریغ بودجه، غلبه رویکرد انطباقی بر عملکردی، و محدودیت های استقلال نهادی، کارآمدی آن را با کاهش چشمگیری مواجه ساخته است.

کلیدواژه ها:

دیوان محاسبات ، کسری بودجه ساختاری ، گزارش تفریغ بودجه ، نهاد حسابرسی عالی ، نظارت مالی