موانع ساختاری و فرایندی فعالیت احزاب و نهادهای سیاسی در ایران و تاثیر آن بر ثبات سیاسی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی موانع ساختاری و فرآیندی فعالیت احزاب و نهادهای سیاسی در ایران و بررسی تاثیر آن بر ثبات سیاسی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان دانشگاهی و فعالان سیاسی به روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی انجام شد. داده ها با روش تحلیل مضمون بر اساس رویکرد براون و کلارک (۲۰۰۶) و با بهره گیری از نرم افزار MAXQDA در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. یافته ها نشان داد موانع ساختاری-حقوقی با ۴۲ درصد فراوانی کدها، مهم ترین دسته موانع هستند که شامل قوانین محدودکننده ثبت و فعالیت، نظارت و انحلال سلیقه ای، و ساختار سلسله مراتبی قدرت می شوند. موانع فرآیندی-رویه ای با ۳۱ درصد کدها در برگیرنده شفافیت صفر مالی، فرآیندهای غیررسمی انسداد تصمیم گیری، و ضعف مکانیسم های حل اختلاف درون حزبی است. تحلیل هم روندی در MAXQDA دو مسیر علی قوی را آشکار ساخت: مسیر اول با ضریب ۰.۸۷، ترکیب «قوانین محدودکننده ثبت حزب» و «نظارت سلیقه ای» را به «بی ثباتی نهادی» مرتبط می کند و مسیر دوم با ضریب ۰.۸۱، «فرآیندهای غیررسمی انسداد» و «وابستگی مالی به نهادهای موازی» را به «شکاف مشروعیت و کاهش مشارکت» پیوند می دهد. در نهایت، این دو مسیر به طور مکمل به تضعیف ثبات سیاسی و ناتوانی سیستم در حل تعارضات از طریق نهادهای رسمی حزبی می انجامند. احزاب در نتیجه این موانع، نه نهادی پایدار و قابل اتکا هستند و نه از مشروعیت کافی برای جلب مشارکت عمومی برخوردارند.

کلیدواژه ها:

موانع ساختاری ، موانع فرآیندی ، احزاب سیاسی ، ثبات سیاسی ، تحلیل مضمون