تحلیل کیفی روایتی (Narrative Analysis) از تجربه ارتقای سازمانی کارکنان صنعت نفت: بازسازی اجتماعی مفهوم شایستگی، لیاقت و عدالت رویه ای در بوروکراسی های دولتی ایران

فرآیند ارتقای سازمانی در بوروکراسی های دولتی ایران، به ویژه در صنعت نفت و گاز، همواره با چالش های چندلایه ای مواجه بوده است که ریشه در تنش میان معیارهای رسمی شایستگی و ادراکات ذهنی کارکنان از عدالت رویه ای دارد. علی رغم وجود آیین نامه ها و دستورالعمل های مدون برای ارتقای سازمانی، شکاف معناداری میان سیاست های رسمی و تجربه زیسته کارکنان از این فرآیند مشاهده می شود که منجر به بی اعتمادی سازمانی، کاهش انگیزش و بروز رفتارهای انحرافی شده است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی عمیق تجربه زیسته کارکنان صنعت نفت از فرآیند ارتقای سازمانی و بازسازی اجتماعی مفاهیم شایستگی، لیاقت و عدالت رویه ای از منظر خود آنان است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل روایتی انجام شده و داده ها از طریق مصاحبه های روایتی نیمه ساختاریافته با ۱۸ نفر از کارکنان شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران که تجربه مستقیم فرآیند ارتقا را داشته اند، گردآوری شده است. تحلیل روایت ها نشان داد که کارکنان مفهوم شایستگی را نه صرفا بر پایه مدرک تحصیلی و سابقه خدمت، بلکه بر اساس شبکه ای چندلایه از سرمایه اجتماعی، دانش ضمنی عملیاتی و وفاداری سازمانی ادراک شده بازتعریف می کنند. همچنین مفهوم لیاقت در روایت ها ماهیتی کاملا برساخت اجتماعی داشت و تحت تاثیر روابط قدرت غیررسمی، هنجارهای فرهنگی محلی و گفتمان های سیاسی-سازمانی شکل می گرفت. عدالت رویه ای نیز نه بر اساس شاخص های عینی بلکه از خلال تجربه های هیجانی مقایسه اجتماعی و خاطرات سازمانی مشترک معنا پیدا می کرد. یافته ها حاکی از آن است که بدون بازاندیشی بنیادین در مفهوم سازی شایستگی و بازطراحی فرآیندهای ارتقا بر مبنای روایت های زیسته کارکنان، دستیابی به عدالت سازمانی واقعی در بوروکراسی های نفتی ایران امکان پذیر نخواهد بود.

کلیدواژه ها:

تحلیل روایتی ، ارتقای سازمانی ، شایستگی ، عدالت رویه ای ، بوروکراسی دولتی ، صنعت نفت و گاز