تحلیل اقتصادی و انرژی در مدیریت و بهینه سازی سامانه های مکانیزاسیون کشاورزی

مکانیزاسیون کشاورزی یکی از ارکان اصلی افزایش بهره وری، کاهش زیان های پس از برداشت و تضمین امنیت غذایی در نظام های تولید نوین محسوب می شود؛ با این حال توسعه بی رویه و مدیریت ناکارآمد ماشین های کشاورزی می تواند به افزایش شدید مصرف انرژی های فسیلی، بالا رفتن هزینه های تولید و کاهش سودآوری بهره برداران منجر شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل توامان جریان انرژی و شاخص های اقتصادی در سامانه های مکانیزاسیون کشاورزی و ارائه راهکارهای بهینه سازی مدیریتی و فنی انجام شده است. در این مطالعه با استفاده از رویکرد تحلیل ورودی-خروجی، انرژی، ضرایب هم ارز انرژی نهاده ها و ستانده های یک واحد بهره برداری نمونه محاسبه و شاخص های نسبت انرژی، بهره وری انرژی، انرژی ویژه و انرژی خالص برآورد گردید. همزمان تحلیل اقتصادی بر مبنای هزینه های ثابت و متغیر مالکیت و بهره برداری از ماشین آلات، نسبت فایده به هزینه، ارزش فعلی خالص و دوره بازگشت سرمایه صورت پذیرفت. برای بهینه سازی، سامانه از یک مدل برنامه ریزی چند هدفه مبتنی بر تحلیل پوششی داده ها بهره گرفته شد که همزمان کاهش مصرف انرژی و هزینه تولید و افزایش راندمان مزرعه ای را هدف قرار می دهد. نتایج نشان داد که با اجرای سناریوی بهینه سازی شده نسبت انرژی از ۱/۴۲ به ۱/۸۷، انرژی ویژه از ۱۲/۳ به ۹/۶ مگاژول بر کیلوگرم کاهش و نسبت فایده به هزینه از ۱/۲۸ به ۱/۶۱ بهبود یافت. همچنین دوره بازگشت سرمایه حدود ۳۳ درصد کوتاه تر شد. تحلیل حساسیت نشان داد که قیمت سوخت و هزینه استهلاک ماشین آلات مهم ترین متغیرهای اثرگذار بر سودآوری سامانه مکانیزاسیون هستند. یافته های این پژوهش می تواند مبنای تصمیم گیری بهره برداران، مشاوران فنی و سیاست گذاران بخش کشاورزی در انتخاب جایگزینی و مدیریت بهینه ماشین آلات کشاورزی با رویکرد توامان کارایی انرژی و توجیه اقتصادی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مکانیزاسیون کشاورزی ، تحلیل انرژی ، تحلیل اقتصادی ، بهینه سازی سامانه ، شاخص های انرژی ، هزینه تولید