حکمرانی الگوریتمی، اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی شهری: چارچوبی مفهومی بر پایه مرور نظام مند مطالعات جهانی

در دهه اخیر، گسترش فناوری های هوش مصنوعی و سیستم های تصمیم یار داده محور، زمینه ساز شکل گیری نوعی جدید از حکمرانی شهری تحت عنوان «حکمرانی الگوریتمی» شده است. در این الگو، الگوریتم ها نقش فزاینده ای در تخصیص منابع، مدیریت خدمات شهری، پیش بینی تقاضا و تصمیم گیری های عمومی ایفا می کنند. با وجود افزایش کارایی و سرعت تصمیم گیری، پیامدهای اجتماعی و نهادی این تحول، به ویژه در حوزه اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی شهری، همچنان محل بحث و بررسی است. هدف این مقاله، تحلیل نظام مند ادبیات پژوهشی مرتبط با تاثیر حکمرانی الگوریتمی بر اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی شهری و ارائه چارچوبی مفهومی برای تبیین این روابط است. روش پژوهش بر پایه مرور نظام مند مطالعات منتشرشده در پایگاه های معتبر بین المللی طی سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۶ و با بهره گیری از رویکرد PRISMA انجام شده است. پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، مقالات منتخب با استفاده از تحلیل تماتیک مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد حکمرانی الگوریتمی می تواند از طریق افزایش کارایی خدمات، کاهش فساد و بهبود شفافیت داده ها موجب تقویت اعتماد عمومی شود؛ اما در مقابل، عواملی همچون سوگیری الگوریتمی، فقدان شفافیت در فرایندهای تصمیم گیری (جعبه سیاه بودن الگوریتم ها)، نقض حریم خصوصی و کاهش تعامل انسانی، می توانند به تضعیف اعتماد و فرسایش سرمایه اجتماعی منجر شوند. نتایج همچنین حاکی از آن است که رابطه میان حکمرانی الگوریتمی و سرمایه اجتماعی، رابطه ای مستقیم و خطی نیست، بلکه متاثر از متغیرهای میانجی همچون عدالت الگوریتمی، پاسخگویی نهادی و مشارکت شهروندی است. بر این اساس، مقاله حاضر چارچوبی مفهومی ارائه می دهد که در آن حکمرانی الگوریتمی از طریق سازوکارهای شفافیت، عدالت و پاسخگویی بر اعتماد عمومی اثر گذاشته و در نهایت سرمایه اجتماعی شهری را تقویت یا تضعیف می کند. این پژوهش با شناسایی شکاف های موجود در ادبیات و تبیین مسیرهای آینده تحقیق، بر ضرورت طراحی مدل های حکمرانی الگوریتمی مسئولانه و انسان محور در مدیریت شهری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی الگوریتمی ، اعتماد عمومی ، سرمایه اجتماعی ، مدیریت شهری ، شهر هوشمند ، عدالت الگوریتمی ، پاسخگویی