فراتر از دوگانه رسمی غیررسمی: طراحی و تبیین یک مدل دیالکتیکی برای مدیریت شبکه های غیررسمی در سازمان های اداری

رفتارهای غیررسمی همواره بخشی جدایی ناپذیر از زندگی سازمانی بوده اند، اما نقش آن ها در عملکرد سازمانی همچنان محل بحث است. در حالی که رویکردهای کلاسیک مدیریت بر ساختارهای رسمی، قوانین و سلسله مراتب تاکید داشته اند، پژوهش های معاصر نشان می دهند که شبکه های غیررسمی، روابط مبتنی بر اعتماد و هنجارهای نانوشته نقش تعیین کننده ای در فرآیندهای واقعی سازمان ایفا می کنند. هدف این پژوهش، تبیین شرایطی است که تحت آن رفتارهای غیررسمی موجب افزایش یا کاهش کارایی سازمانی می شوند. پژوهش حاضر از نظر روش، یک مطالعه نظری تحلیلی با رویکرد کیفی است که بر مبنای چارچوب دیالکتیکی تعامل میان رفتار رسمی و غیررسمی طراحی شده است. داده های پژوهش از طریق تحلیل ادبیات نظری، مطالعات موردی بین المللی شامل Google، Uber و Microsoft و همچنین بررسی ویژگی های سازمان های دولتی ایران گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که رفتار غیررسمی ماهیتی دوگانه دارد و می تواند از یک سو موجب تسهیل هماهنگی، افزایش نوآوری، انتقال دانش و حمایت روانی کارکنان شود و از سوی دیگر زمینه ساز فساد، تبعیض، شکل گیری سیلوهای اطلاعاتی و کاهش اعتماد نهادی گردد. نتایج پژوهش نشان می دهد که سه عامل فرهنگ سازمانی، سطح شفافیت و نظارت، و سبک رهبری نقش تعیین کننده ای در جهت دهی پیامدهای رفتار غیررسمی دارند. بر اساس مدل دیالکتیکی پیشنهادی، تعامل میان ساختار رسمی (تز) و شبکه های غیررسمی (آنتی تز) در صورت هدایت مناسب می تواند به سنتزی مبتنی بر تعادل پویا، کارایی و مشروعیت سازمانی منجر شود. در نهایت، پژوهش پیشنهاد می کند که مدیران به جای تلاش برای حذف شبکه های غیررسمی، بر شناسایی، هدایت و شفاف سازی آن ها تمرکز کنند تا ضمن بهره گیری از کارکردهای مثبت این شبکه ها، از پیامدهای منفی آن ها جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

رفتار غیررسمی ، رفتار رسمی ، شبکه های غیررسمی ، فرهنگ سازمانی ، بوروکراسی ، قدرت سازمانی ، نهادگرایی ، تعارض سازمانی ، شفافیت سازمانی