سکوت داده ای در شهرهای هوشمند: مروری نظام مند بر نادیده ماندگی اجتماعی، مناطق کور داده و عدالت فضایی

شهرهای هوشمند بر این فرض بنیادین استوار هستند که داده ها می توانند بازنمایی دقیقی از واقعیت شهری ارائه داده و مبنایی برای تصمیم گیری کارآمد، عادلانه و مبتنی بر شواهد فراهم کنند. با این حال، رشد سریع فناوری های داده محور و گسترش سامانه های هوشمند شهری، توجه پژوهشگران را به پدیده ای معطوف کرده است که در این مقاله از آن با عنوان سکوت داده ای یاد می شود. سکوت داده ای به شرایطی اشاره دارد که در آن برخی گروه های اجتماعی، مناطق جغرافیایی یا فعالیت های شهری در فرآیند تولید، جمع آوری و تحلیل داده ها کمتر دیده شده یا به طور کامل نادیده گرفته می شوند. این وضعیت می تواند منجر به شکل گیری مناطق کور داده، بازتولید نابرابری های اجتماعی و تضعیف عدالت فضایی در شهرهای هوشمند شود. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش مرور تفسیری-انتقادی (Critical Interpretive Synthesis) و بررسی ادبیات منتشرشده در فاصله سال های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶، به تحلیل ابعاد مختلف سکوت داده ای در شهرهای هوشمند می پردازد. یافته ها نشان می دهد که سکوت داده ای صرفا یک مسئله فنی نیست، بلکه پدیده ای اجتماعی، سیاسی و فضایی است که ریشه در نابرابری های ساختاری، شکاف های دیجیتال، سوگیری های الگوریتمی و الگوهای نابرابر حکمرانی داده دارد. همچنین نتایج پژوهش بیانگر آن است که تصمیم گیری های مبتنی بر داده در صورت بی توجهی به گروه های نادیده گرفته شده می توانند به تشدید نابرابری های موجود و حذف بیشتر صداهای حاشیه ای منجر شوند. این مقاله در نهایت با ارائه چارچوب مفهومی «اکوسیستم سکوت داده ای شهری» تلاش می کند درک عمیق تری از رابطه میان داده، قدرت و عدالت فضایی در شهرهای هوشمند ارائه دهد و مسیرهای جدیدی برای پژوهش های آینده پیشنهاد کند.

کلیدواژه ها:

سکوت داده ای ، شهر هوشمند ، عدالت فضایی ، حکمرانی داده ، شکاف دیجیتال ، نابرابری شهری