خستگی دیجیتال در شهرهای هوشمند: پیامدهای اشباع فناوری بر مشارکت شهروندی و کیفیت زندگی شهری

گسترش فناوری های دیجیتال و استقرار زیرساخت های هوشمند در شهرهای معاصر، زمینه ساز ظهور الگوهای جدیدی از حکمرانی شهری، ارائه خدمات عمومی و مشارکت شهروندی شده است. شهرهای هوشمند با بهره گیری از فناوری هایی نظیر اینترنت اشیا، هوش مصنوعی، کلان داده و پلتفرم های دیجیتال، در پی افزایش کارایی، بهبود کیفیت خدمات و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان هستند. با وجود این مزایا، وابستگی روزافزون شهروندان به سامانه های دیجیتال و افزایش حجم تعاملات فناورانه، پیامدهای اجتماعی و روان شناختی جدیدی را به همراه داشته است که یکی از مهم ترین آن ها پدیده «خستگی دیجیتال» است. خستگی دیجیتال به وضعیتی اشاره دارد که در نتیجه مواجهه مستمر با اطلاعات، اعلان ها، ارتباطات آنلاین و سامانه های هوشمند، ظرفیت شناختی و روانی افراد دچار فرسایش شده و انگیزه آن ها برای مشارکت و تعامل کاهش می یابد. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی و مبتنی بر مرور منابع علمی جدید، به بررسی ابعاد مختلف خستگی دیجیتال در بستر شهرهای هوشمند و پیامدهای آن بر مشارکت شهروندی و کیفیت زندگی شهری می پردازد. یافته ها نشان می دهد که اگرچه فناوری های هوشمند نقش مهمی در تسهیل خدمات شهری و افزایش دسترسی شهروندان به امکانات عمومی دارند، اما استفاده مداوم و فزاینده از این فناوری ها می تواند به افزایش فشار شناختی، خستگی اطلاعاتی، کاهش تعاملات اجتماعی، افت مشارکت مدنی و کاهش رضایت از زندگی شهری منجر شود. همچنین نتایج بیانگر آن است که اشباع فناوری در شهرهای هوشمند می تواند نوعی پارادوکس توسعه ایجاد کند؛ به گونه ای که ابزارهای طراحی شده برای ارتقای رفاه، در صورت فقدان رویکردهای انسان محور، به عاملی برای کاهش رفاه دیجیتال و تضعیف سرمایه اجتماعی تبدیل شوند. بر این اساس، مقاله حاضر بر ضرورت بازاندیشی در الگوهای توسعه شهرهای هوشمند تاکید کرده و استدلال می کند که موفقیت شهرهای آینده نه صرفا در گسترش فناوری، بلکه در ایجاد تعادل میان نوآوری دیجیتال، رفاه انسانی و کیفیت زندگی شهری نهفته است. در این راستا، توجه به اصول طراحی انسان محور، رفاه دیجیتال و مشارکت آگاهانه شهروندان می تواند نقش مهمی در کاهش پیامدهای ناشی از خستگی دیجیتال ایفا کند.

کلیدواژه ها:

خستگی دیجیتال ، شهر هوشمند ، مشارکت شهروندی ، کیفیت زندگی شهری ، اشباع فناوری ، رفاه دیجیتال ، حکمرانی دیجیتال ، سرمایه اجتماعی ، شهروند هوشمند ، تحول دیجیتال شهری