مسئولیت بین المللی دولت در قبال رفتارهای فراسرزمینی شرکت های فناوری: بررسی الگوی «کنترل موثر» (Effective Control) در روابط دولت و شرکت

گسترش نفوذ شرکت های فناوری فراملی در عرصه های ارتباطات، داده، امنیت سایبری و هوش مصنوعی، چالش های نوینی را در حوزه مسئولیت بین المللی دولت ها ایجاد کرده است. امروزه بسیاری از اقدامات زیان بار فرامرزی، نه مستقیما توسط دولت ها، بلکه از سوی شرکت های فناوری خصوصی صورت می گیرد؛ با این حال، پرسش اساسی آن است که در چه شرایطی می توان رفتار این شرکت ها را به دولت متبوع منتسب نمود و مسئولیت بین المللی دولت را محقق دانست. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و با تکیه بر نظریه «کنترل موثر» (Effective Control) در حقوق بین الملل، به بررسی معیارهای انتساب رفتار شرکت های فناوری به دولت ها می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که توسعه فناوری های دیجیتال و وابستگی راهبردی دولت ها به شرکت های فناوری، مرز میان کنش خصوصی و عمومی را تضعیف کرده و مفهوم سنتی مسئولیت دولت را با چالش مواجه ساخته است. همچنین، در مواردی که دولت ها از طریق هدایت، نظارت عملیاتی، حمایت مالی یا همکاری اطلاعاتی بر فعالیت های فراسرزمینی شرکت ها اعمال نفوذ موثر دارند، امکان تحقق مسئولیت بین المللی آن ها افزایش می یابد. پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که نظریه کنترل موثر، اگرچه همچنان معیار غالب در رویه بین المللی است، اما برای مواجهه با ساختار پیچیده شرکت های فناوری جهانی نیازمند بازتفسیر و توسعه مفهومی است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت بین المللی دولت ، کنترل موثر ، شرکت های فناوری ، حقوق بین الملل ، انتساب رفتار ، حاکمیت دیجیتال