بررسی چالش ها و راهکارهای هوش مصنوعی در رسیدگی های قضایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی جامع چالش های فنی، اخلاقی، و اجرایی ناشی از به کارگیری فناوری هوش مصنوعی در نظام دادرسی قضایی و ارائه راهکارهای عملی برای تسهیل پذیرش مسئولانه این فناوری انجام شده است. پیشرفت های اخیر در یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی، پتانسیل عظیمی را برای افزایش کارایی و سرعت در رسیدگی به پرونده ها نمایان ساخته است؛ با این حال، این پتانسیل با موانع جدی همراه است. روش تحقیق این پژوهش تحلیلی و توصیفی مبتنی بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای استوار است. یافته های اصلی پژوهش نشان داد که مهم ترین چالش ها در سه دسته اصلی قابل طبقه بندی هستند: الف) چالش های فنی و داده محور شامل سوگیری الگوریتمی ناشی از داده های تاریخی، و مسئله «جعبه سیاه» که قابلیت توضیح پذیری نتایج را مختل می کند؛ ب) چالش های اخلاقی و حقوقی شامل مسئله مسئولیت پذیری در قبال خطاهای سیستمی و خطر تضعیف حقوق بنیادین متهم؛ و ج) چالش های اجرایی و پذیرش که ناشی از مقاومت های سازمانی و فقدان دانش فنی میان قضات است. نتیجه گیری نهایی حاکی از آن است که ادغام موفقیت آمیز هوش مصنوعی در نظام قضایی ایران، مستلزم یک رویکرد تدریجی، شفاف و انسان محور است؛ به گونه ای که فناوری صرفا به عنوان ابزاری برای پشتیبانی از قضاوت انسانی عمل کند و هرگز اختیار صدور حکم نهایی را از قاضی سلب ننماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، رسیدگی قضایی ، چالش های اخلاقی ، سوگیری الگوریتمی