تدوین سناریوهای آینده جهت توسعه مدیریت فقر در کشور

فقر پدیده ای چندبعدی و پیچیده است که فراتر از کمبود درآمد، شامل محرومیت از دسترسی به خدمات پایه، توانمندی های اجتماعی و فرصت های توسعه می باشد. رویکردهای سنتی مدیریت فقر در ایران، که عمدتا بر مبنای خط فقر نقدی و کمک های امدادی مقطوع شکل گرفته اند، در مواجهه با نوسانات اقتصادی، تورم ساختاری و تغییرات جمعیتی کارایی لازم را نداشته اند. این مقاله مروری با هدف تدوین سناریوهای آینده جهت توسعه مدیریت فقر در کشور، با تکیه بر مرور نظام مند ادبیات نظری و تجربی موجود انجام شده است. تمرکز اصلی این پژوهش بر گذار از مدل های واکنشی به سمت مدل های پیشگیرانه، فضایی و مبتنی بر تاب آوری اجتماعی است. با بررسی تحولات کلان اقتصادی، شکاف های فضایی-محلی (حاشیه نشینی و نابرابری منطقه ای)، و پیشرفت های روش شناسی مانند شاخص فقر چندبعدی (MPI) و روش های تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM)، چهار سناریوی محتمل برای افق دید ۱۴۱۰ ترسیم گردید: «مدیریت یکپارچه و عدالت فضایی»، «قطبی شدن شدید و حاشیه نشینی ساختاری»، «فقر دیجیتال و مهارتی» و «توسعه فراگیر مبتنی بر سرمایه اجتماعی». یافته ها نشان می دهد که موفقیت در کاهش فقر پایدار، نیازمند بازتعریف نهادی دولت، بهره گیری از داده های مکانی برای هدفمندسازی مداخلات (مانند مطالعات رضایی و علیان، ۱۳۹۳؛ غفاری و تالشی، ۱۳۹۷)، و تلفیق سیاست های رفاهی با برنامه ریزی شهری و روستایی است. همچنین، شناسایی عوامل تعیین کننده فقر در مناطق روستایی و شهری به صورت تفکیک شده، ضرورتی انکارناپذیر است (یوسفی و همکاران، ۱۳۹۴؛ صدرموسوی و همکاران، ۱۳۹۶). این مطالعه با ارائه نقشه راه سیاستی، به سیاست گذاران کمک می کند تا با درک عدم قطعیت های آینده و با استفاده از ابزارهای تحلیل فضایی و چندبعدی، تصمیماتی استراتژیک اتخاذ کنند که ضمن کاهش نرخ فقر، عدالت اجتماعی و انسجام ملی را تضمین نماید.

کلیدواژه ها:

مدیریت فقر ، سناریو نویسی ، فقر چندبعدی ، توزیع فضایی فقر ، توسعه پایدار ، تاب آوری اجتماعی