بررسی قصیده « جغد جنگ » ملک الشعرای بهار ، از منظر فرمالیسم روسی

ملک الشعرا بهار، از نام آورترین سخن سرایان عصر معاصر، اغلب با رویکردهای محتوا محور و سیاسی مورد مطالعه قرار گرفته است. قصیده معروف «جغد جنگ» او نیز همواره از منظر مضامین صلح طلبانه تحلیل شده و لایه های ساختاری آن تا حد زیادی مغفول مانده است.ضرورت این پژوهش در آن است که برای نخستین بار در این قصیده ، به جای تمرکز بر «چه گفتن» شاعر، بر «چگونه گفتن» او تمرکز شود تا مشخص شود تاثیرگذاری شگرف این اثر، ناشی از کدام مهندسی زبانی و شگردهای فرمی است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای مولفه های مکتب فرمالیسم روسی، به واکاوی لایه های زبانی این قصیده می پردازد ؛ در این راستا، عناصری چون آشنایی زدایی، برجسته سازی، رستاخیز واژگان و انواع هنجارگریزی در متن اثر استخراج و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که بهار ، علاوه بر پای بندی به قالب سنتی قصیده و سبک خراسانی، با بهره گیری هوشمندانه از توازن های ساختارگرایانه و هنجارگریزی های صوتی و واژگانی، به «ادبیت» و زبانی نو دست یافته است. نتایج حاکی از آن است که بسامد بالای مولفه های فرمالیستی در این اثر، نه تنها بر غنای هنری آن افزوده، بلکه خود «فرم» را به عاملی اصلی برای القای محتوا و گیرایی دوچندان سخن تبدیل کرده است؛ به طوری که ماندگاری این قصیده بیش از محتوا، مرهون رستاخیز واژگانی و ساختار منسجم آن است .

کلیدواژه ها:

فرمالیسم روسی ، محمدتقی بهار ، قصیده جغد جنگ ، هنجارگریزی ، سبک خراسانی