نگاهی به جلوه های بلاغی نحو در ادب فارسی

این نوشتار به بررسی نسبت میان نحو و بلاغت، با تاکید بر دیدگاه های عبدالقاهر جرجانی و بازخوانی های زبان شناختی معاصر از آرای او می پردازد. مسئله اصلی در این متن، تبیین این نکته است که نحو تنها مجموعه ای از قواعد ساختاری و دستوری نیست، بلکه در پیوند با علم معانی و بلاغت، به ابزاری برای فهم کارکردهای ثانوی زبان، مقتضای حال، و شیوه های موثر بیان معنا تبدیل می شود. نویسنده با اتکا به آرای جرجانی نشان می دهد که بلاغت در فراتر رفتن از کاربرد عادی و هنجاری جملات و توجه به ظرفیت های ارتباطی، معنایی و هنری زبان تحقق می یابد. در این چارچوب، مفاهیمی چون معانی ثانوی، تقدیم و تاخیر، فصل و وصل، خبر و انشا، و آرایش واژگانی نقش بنیادین در تولید معنا و ایجاد اثر بلاغی دارند. همچنین متن با مقایسه ی دیدگاه جرجانی با برخی مفاهیم زبان شناسی نوین، از جمله ساختارگرایی، زبان شناسی کارکردگرا و نظریه های مربوط به ساخت اطلاعاتی، نشان می دهد که اندیشه جرجانی در بسیاری از موارد با رویکردهای جدید زبان شناختی هم افق است. بر این اساس، می توان گفت که بلاغت در این مقاله نه صرفا به مثابه مجموعه ای از صنایع لفظی، بلکه به عنوان دانشی درباره ی انتخاب های معنادار زبانی در بافت ارتباطی خاص فهم می شود.

کلیدواژه ها:

نحو ، بلاغت ، علم معانی