مقایسه برنامه درسی ریاضی ایران و ژاپن با تاکید بر پرورش تفکر خلاق: بررسی میزان توجه کتاب های درسی به ایده پردازی، چندراه حلی بودن مسائل و نوآوری

پرورش تفکر خلاق یکی از مهم ترین اهداف آموزش ریاضی در قرن بیست ویکم است؛ زیرا یادگیری ریاضی صرفا به کسب مهارت در انجام محاسبات و به کارگیری الگوریتم های از پیش تعیین شده محدود نمی شود، بلکه مستلزم توانایی طرح پرسش، تولید ایده های متنوع، کشف روابط، ارائه راه حل های گوناگون، استدلال و تعمیم است. پژوهش حاضر با هدف مقایسه برنامه درسی ریاضی ایران و ژاپن، با تاکید بر میزان توجه کتاب های درسی به ایده پردازی، چندراه حلی بودن مسائل و نوآوری، انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیل تطبیقی اسنادی است. جامعه پژوهش را اسناد برنامه درسی ملی، راهنماهای رسمی آموزش ریاضی و کتاب های درسی دوره ابتدایی و متوسطه اول ایران و ژاپن تشکیل می دهد. داده ها با استفاده از چارچوبی مشتمل بر چهار مولفه تفکر خلاق شامل سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط، و همچنین سه شاخص عملیاتی ایده پردازی، چندراه حلی بودن مسائل و نوآوری در فعالیت های ریاضی تحلیل شدند.یافته های تحلیل نشان داد که هر دو نظام آموزشی، در سطح اسناد رسمی، بر حل مسئله، تفکر، کاربرد ریاضی و مشارکت فعال یادگیرنده تاکید دارند؛ بااین حال، نحوه تحقق این اهداف در کتاب های درسی متفاوت است. در کتاب های ایران، فعالیت های اکتشافی، کار در کلاس، الگویابی و برخی مسائل باز وجود دارد، اما بخش قابل توجهی از تمرین ها همچنان بر پاسخ یگانه، اجرای الگوریتم و بازتولید روش ارائه شده استوار است. در مقابل، کتاب های ژاپنی، به ویژه در الگوی تدریس حل مسئله، بیشتر از موقعیت های چالش برانگیز، مقایسه راه حل ها، توضیح و دفاع از ایده ها، نمایش های چندگانه و جمع بندی مشارکتی استفاده می کنند. البته این تفاوت به معنای فقدان کامل عناصر خلاقیت در برنامه درسی ایران یا خلاقیت خودکار و بی نقص در برنامه ژاپن نیست. نتیجه اصلی آن است که ژاپن میان هدف برنامه درسی، ساختار کتاب، روش تدریس و ارزشیابی هماهنگی بیشتری ایجاد کرده است. بر اساس یافته ها، بازطراحی مسائل باز، افزایش فرصت های تولید و مقایسه راه حل ها، اصلاح ارزشیابی و توانمندسازی معلمان، از مهم ترین الزامات تقویت تفکر خلاق در آموزش ریاضی ایران است.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ریاضی ، تفکر خلاق ، حل مسئله ، کتاب درسی ، آموزش ریاضی ایران ، آموزش ریاضی ژاپن