تاب آوری خلاق : مرور تلفیقی هم افزایی تاب آوری روان شناختی و تفکر خلاق در سازگاری فردی و سازمانی

در جهانی که با عدم قطعیت، تغییرات فناورانه، بحران های اجتماعی و فشارهای روان شناختی فزاینده همراه است، تاب آوری و تفکر خلاق به عنوان دو ظرفیت اساسی برای سازگاری و رشد انسان مطرح شده اند. تاب آوری به فرایند حفظ یا بازیابی عملکرد سازگارانه در مواجهه با دشواری اشاره دارد، درحالی که تفکر خلاق ظرفیت تولید ایده ها و راه حل هایی است که هم بدیع و هم متناسب با الزامات موقعیت باشند. اما با وجود رشد مستقل ادبیات این دو حوزه، سازوکارهای پیونددهنده تاب آوری و تفکر خلاق هنوز به صورت منسجم مفهوم پردازی نشده اند. هدف این مقاله، تلفیق شواهد نظری و تجربی درباره رابطه دوسویه تاب آوری و تفکر خلاق و ارائه یک چارچوب مفهومی چندسطحی است. بر اساس مرور هدفمند پژوهش های انجام شده، پنج سازوکار مشترک شناسایی شد: انعطاف پذیری شناختی، حمایت اجتماعی و ایمنی روان شناختی، تنظیم هیجان، خودکارآمدی و یادگیری از شکست. بر مبنای این سازوکارها، مدل چرخه تاب آوری خلاق پیشنهاد می شود که در آن تنظیم هیجانی و شناختی زمینه تولید گزینه های بدیل را فراهم می کنند؛ آزمون و اصلاح این گزینه ها به یادگیری و انباشت منابع منجر می شود؛ و منابع حاصل، ظرفیت فرد یا گروه برای مواجهه با دشواری های آینده را افزایش می دهند. شواهد موجود عموما از رابطه مثبت میان تاب آوری و خلاقیت حمایت می کنند، اما غلبه مطالعات مقطعی، ابزارهای خودگزارشی و ابهام در تعریف و سنجش سازه ها، استنباط علی را محدود می کند. بر این اساس نتیجه گیری می شود که تاب آوری خلاق نه یک صفت ثابت، بلکه فرایندی پویا، وابسته به زمینه و قابل پرورش است که می تواند مبنای طراحی مداخلات آموزشی، روان شناختی و سازمانی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری روان شناختی ، تفکر خلاق ، انعطاف پذیری شناختی ، تنظیم هیجان ، حل خلاق مسئله ، یادگیری از شکست