بازآفرینی مفهوم نور در معماری مساجد معاصر ایران با الهام از نقش نور در مساجد دوره صفویه

این پژوهش به تحلیل تطبیقی نقش و جایگاه «نور» در معماری مساجد ایران در دو دوره تاریخی صفویه و معاصر می پردازد تا با شناسایی مولفه های معنایی نور در سنت بتواند الگویی را برای احیای هویت معنوی مساجد امروزی پیشنهاد دهد. این مطالعه با رویکردی توصیفی تحلیلی، بافت تاریخی و فلسفی نور در دوره صفویه را با رویکرد عملکردگرای معماری معاصر مقایسه می کند. یافته های کلیدی نشان می دهند که در معماری صفویه (نظیر مسجد امام اصفهان) نور ابزاری مقدس بود که از طریق روزنه های سازماندهی شده (مانند مقرنس ها) به شکلی کنترل شده وارد فضا می شد. این توزیع نور عاملی برای ایجاد سکوت بصری، تامل و تجلی مفاهیم فلسفی عرفانی (مانند دیدگاه سهروردی درباره نور به مثابه حقیقت) بود و کیفیت فضایی متغیر و روحانی خلق می کرد. در مقابل در معماری مساجد معاصر (نظیر مسجد ولی عصر) گرایش غالب به عملکردگرایی محض سبب شده است که نور به عاملی صرفا کارکردی تقلیل یابد. استفاده از پنجره های بزرگ و یک دست، فقدان بازی موثر نور و سایه و اتکای بیش از حد به منابع مصنوعی پیوند عمیق میان نور و تجربه معنوی را گسسته است. نتیجه گیری پژوهش تاکید می کند که تقلیل نور به عاملی کارکردی به بهای از دست رفتن هویت فرهنگی و معنوی مساجد تمام شده است. برای رفع این بحران هویتی بازآفرینی نور در معماری معاصر ضروری است. این امر مستلزم یک مهندسی معناگرا است که بر احیای مفاهیمی چون «تضاد نور و سایه» و «لایه لایه شدن نور» برای تبدیل مجدد مسجد به بستری برای سیر الی الله تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

نور ، معماری ، مساجد دوره صفویه ، بازآفرینی مفهومی ، معماری معاصر ایران ، معنویت در فضا