تحلیل نظام مند یک چارچوب اخلاقی برای برنامه ریزی محیط زیست در ایران: مطالعه موردی بحران دریاچه ارومیه

این پژوهش با روش شناسی کیفی و تحلیل مضمونی به طراحی چارچوبی اخلاقی برای برنامه ریزی توسعه در ایران می پردازد و ریشه های غیرفنی بحران های محیط زیستی را واکاوی می کند. مطالعه نشان می دهد فجایعی مانند خشکیدن دریاچه ارومیه تنها پیامد خطاهای فنی نیست بلکه نتیجه گسست نظام مند اخلاقی در نظام برنامه ریزی است. پنج شکاف کلیدی شناسایی شد: نادیده گرفتن عدالت بین نسلی در تصرف سرمایه طبیعی، آیندگان، نقض عدالت درون نسلی در توزیع ناعادلانه مخاطرات و منافع، انکار ارزش ذاتی طبیعت نگرش صرفا ابزاری، تخطی از اصل احتیاط، عملگرایی در شرایط عدم قطعیت و غیاب مشارکت اصیل ذی نفعان. این ابعاد در چرخه های معیوب یکدیگر را تشدید می کنند. با خوانش یافته ها در پرتو اخلاق «آنتروپوسین» و «عدالت محیط زیستی چندبعدی» استدلال می شود که حل بحران های ایران مستلزم تغییر پارادایم حکمرانی و ارتقای اصول اخلاقی به سازوکارهای عملیاتی الزام آور است. بر این اساس، پیشنهادهایی در سه سطح ارائه می گردد: اصلاحات حقوقی نهادی نظیر ارزیابی اخلاقی اجباری و نهاد دادستان طبیعت، تحولات فرآیندی مانند تصمیم گیری مشارکتی ساختار یافته و برنامه های انتقال (عادلانه) و اقدامات آموزشی فرهنگی. این چارچوب نقشه راهی تحلیلی-عملیاتی برای گذار از برنامه ریزی صرفا توسعه محور به حکمرانی پایدار و اخلاق بنیان در ایران ترسیم می کند.

کلیدواژه ها:

اخلاق محیط زیست ، عدالت محیط زیستی ، برنامه ریزی توسعه پایدار ، حکمرانی آب ، دریاچه ارومیه