سواد پرسشگری (Prompt Literacy) به عنوان یک شایستگی تربیتی جدید برای معلمان و دانش آموزان

ظهور هوش مصنوعی مولد، تحولات عمیقی در نظام های آموزشی ایجاد کرده و ضرورت بازنگری در شایستگی های موردنیاز معلمان و دانش آموزان را بیش از گذشته آشکار ساخته است. در این میان، «سواد پرسشگری» (Prompt Literacy) به عنوان یکی از شایستگی های نوین، نقش تعیین کننده ای در کیفیت تعامل با سامانه های هوش مصنوعی، هدایت فرایند یادگیری و تولید دانش ایفا می کند. هدف این مقاله، تبیین مفهوم سواد پرسشگری، بررسی جایگاه آن به عنوان یک شایستگی تربیتی جدید و تحلیل پیامدها، چالش ها و راهکارهای توسعه آن در نظام تعلیم و تربیت است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعه منابع معتبر فارسی و انگلیسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که سواد پرسشگری فراتر از توانایی نگارش یک دستور برای هوش مصنوعی بوده و مجموعه ای از مهارت های شناختی، تحلیلی، زبانی، اخلاقی و فناورانه را دربرمی گیرد که به کاربران امکان می دهد نیاز اطلاعاتی خود را دقیق بیان کرده، پاسخ های تولیدشده را به صورت انتقادی ارزیابی کنند و از ظرفیت هوش مصنوعی در راستای یادگیری عمیق، حل مسئله و تولید دانش بهره ببرند. همچنین نتایج نشان داد که توسعه این شایستگی می تواند موجب ارتقای تفکر انتقادی، خلاقیت، یادگیری خودراهبر، مسئولیت پذیری علمی و افزایش کیفیت تدریس و یادگیری شود. در مقابل، چالش هایی همچون غلبه آموزش حافظه محور، کمبود آموزش تخصصی معلمان، ضعف زیرساخت های فناورانه، نابرابری در دسترسی به فناوری، نبود استانداردهای آموزشی و مسائل اخلاقی، از مهم ترین موانع توسعه سواد پرسشگری محسوب می شوند. بر این اساس، بازنگری در برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان، اصلاح نظام ارزشیابی، توسعه زیرساخت های فناوری، تدوین استانداردهای آموزشی و ترویج فرهنگ پرسشگری از مهم ترین راهکارهای نهادینه سازی این شایستگی در مدارس و دانشگاه ها به شمار می روند. در مجموع، سواد پرسشگری را می توان یکی از مهم ترین شایستگی های تربیتی قرن بیست ویکم دانست که نقش اساسی در آماده سازی فراگیران برای زیست، یادگیری و مشارکت موثر در عصر هوش مصنوعی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

سواد پرسشگری ، هوش مصنوعی مولد ، شایستگی های تربیتی ، یادگیری هوشمند