توسعه چارچوب «هوش کنجکاوی» در آموزش ابتدایی و نقش معلم در پرورش آن

تحولات سریع علمی، فناوری و اجتماعی در قرن بیست ویکم، نظام های آموزشی را با ضرورت بازنگری در اهداف، روش ها و الگوهای یاددهی یادگیری مواجه ساخته است. در این میان، «هوش کنجکاوی» به عنوان یکی از مولفه های بنیادین یادگیری عمیق، تفکر خلاق، حل مسئله و یادگیری مادام العمر، جایگاه ویژه ای یافته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و توسعه چارچوب هوش کنجکاوی در آموزش ابتدایی و بررسی نقش معلم در پرورش این قابلیت، به روش مروری و با تحلیل منابع علمی فارسی و انگلیسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که هوش کنجکاوی حاصل تعامل میان ویژگی های فردی دانش آموز، شایستگی های حرفه ای معلم، برنامه درسی، محیط یادگیری، شیوه های ارزشیابی، فناوری های آموزشی، مشارکت خانواده و سیاست های آموزشی است. در این میان، معلم به عنوان مهم ترین عامل انسانی، با ایجاد محیطی ایمن، تعاملی، پژوهش محور و مبتنی بر پرسشگری، نقش تعیین کننده ای در حفظ و تقویت کنجکاوی طبیعی کودکان ایفا می کند. همچنین، بهره گیری از روش های تدریس فعال، یادگیری اکتشافی، پروژه محور، یادگیری مشارکتی، ارزشیابی فرایندی و استفاده هدفمند از فناوری های نوین، زمینه رشد تفکر انتقادی، خلاقیت، خودتنظیمی و انگیزش درونی دانش آموزان را فراهم می سازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که توسعه هوش کنجکاوی مستلزم تحول در نگرش برنامه ریزان آموزشی، مدیران مدارس، معلمان و خانواده ها و فاصله گرفتن از آموزش حافظه محور به سوی آموزش مبتنی بر تجربه، پژوهش و تولید دانش است. در پایان، چارچوبی جامع برای توسعه هوش کنجکاوی در آموزش ابتدایی ارائه شده است که می تواند مبنایی برای طراحی برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان و ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت در راستای تربیت نسلی پرسشگر، خلاق، پژوهشگر و یادگیرنده مادام العمر باشد.

کلیدواژه ها:

هوش کنجکاوی ، آموزش ابتدایی ، نقش معلم ، یادگیری اکتشافی ، یادگیری فعال