مدرسه ایرانی و بحران تصمیم گیری مشارکتی

مدرسه به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی، نقشی تعیین کننده در شکل گیری سرمایه انسانی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایفا می کند. در این میان، الگوی تصمیم گیری حاکم بر مدرسه، به ویژه میزان مشارکت ذی نفعان اصلی آن شامل مدیران، معلمان، دانش آموزان و والدین، تاثیر مستقیمی بر کیفیت فرایندهای آموزشی و تربیتی دارد. در مدرسه ایرانی، تصمیم گیری غالبا در چارچوب ساختارهای متمرکز، سلسله مراتبی و از بالا به پایین انجام می شود؛ امری که به شکل گیری «بحران تصمیم گیری مشارکتی» انجامیده است. این بحران نه تنها موجب تضعیف حس تعلق و مسئولیت پذیری در میان کنشگران مدرسه می شود، بلکه کارآمدی تصمیم ها و میزان انطباق آن ها با واقعیت های مدرسه و نیازهای دانش آموزان را نیز کاهش می دهد. بحران تصمیم گیری مشارکتی در مدرسه ایرانی ریشه در عوامل متعددی دارد؛ از جمله تمرکزگرایی شدید در نظام آموزشی، ضعف فرهنگ گفت وگو و کار جمعی، غلبه نگرش های اداری و بخشنامه ای، کم رنگ بودن آموزش مهارت های مشارکتی در مدیران و معلمان، و محدود شدن نقش دانش آموزان و والدین به جایگاهی صوری و غیرتاثیرگذار. در چنین شرایطی، مدرسه بیش از آنکه نهادی یادگیرنده و مشارکت محور باشد، به سازمانی اجرایی و مطیع سیاست های بالادستی تبدیل می شود که در آن تصمیم ها بدون بهره گیری از خرد جمعی اتخاذ و اجرا می گردد. پیامدهای این وضعیت را می توان در کاهش انگیزش معلمان، بی تفاوتی دانش آموزان نسبت به امور مدرسه، ضعف نوآوری آموزشی، تعارض های پنهان سازمانی و فاصله گرفتن مدرسه از مسائل واقعی جامعه مشاهده کرد. از سوی دیگر، ناتوانی مدرسه در تمرین و نهادینه سازی تصمیم گیری مشارکتی، فرصت ارزشمندی را برای آموزش عملی شهروندی، مسئولیت اجتماعی و تفکر دموکراتیک از دانش آموزان سلب می کند؛ در حالی که یکی از کارکردهای اساسی مدرسه، آماده سازی نسل آینده برای مشارکت آگاهانه در حیات اجتماعی است. این چکیده با رویکردی تحلیلی–انتقادی می کوشد ابعاد مختلف بحران تصمیم گیری مشارکتی در مدرسه ایرانی را تبیین کرده و ضمن بررسی ریشه ها و پیامدهای آن، بر ضرورت گذار از مدیریت متمرکز به الگوهای مشارکت محور تاکید کند. تقویت شوراهای مدرسه، توانمندسازی مدیران و معلمان در حوزه رهبری مشارکتی، به رسمیت شناختن صدای دانش آموزان و والدین، و اصلاح ساختارهای تصمیم سازی در سطح مدرسه، از جمله راهبردهایی است که می تواند به کاهش این بحران و ارتقای کیفیت حکمرانی آموزشی در مدرسه ایرانی بینجامد.

کلیدواژه ها:

مدرسه ایرانی ، تصمیم گیری مشارکتی ، مدیریت مدرسه ، تمرکزگرایی آموزشی ، فرهنگ مشارکت ، حکمرانی آموزشی ، شوراهای مدرسه ، دموکراسی آموزشی