توسعه رهبری دانش آموزی در مدرسه؛ الگویی برای ارتقای مدیریت آموزشی مبتنی بر مشارکت

یکی از مولفه های اساسی مدارس اثربخش، ایجاد فرصت برای حضور واقعی دانش آموزان در فرآیندهای برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی فعالیت های مدرسه است. در چنین رویکردی، شورای دانش آموزی از یک ساختار نمادین فراتر رفته و به بستری برای تقویت رهبری، مسئولیت پذیری و مشارکت اجتماعی دانش آموزان تبدیل می شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اجرای برنامه ای برای فعال سازی ظرفیت های شورای دانش آموزی و بررسی تاثیر آن بر بهبود مدیریت آموزشی و افزایش مشارکت دانش آموزان در یکی از مدارس متوسطه انجام شد.این پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی و از طریق مشاهده میدانی، گفت وگو با دانش آموزان، معلمان و اولیا، پرسش نامه، بررسی اسناد مدرسه و برگزاری نشست های تخصصی اجرا گردید. تحلیل وضعیت موجود نشان داد که محدود بودن اختیارات شورای دانش آموزی، نبود سازوکار موثر برای مشارکت در تصمیم گیری، ضعف ارتباط میان مدیریت مدرسه و نمایندگان دانش آموزان و فقدان برنامه های مهارت آموزی، از عوامل اصلی کاهش انگیزه و مسئولیت پذیری دانش آموزان است.بر پایه نتایج مرحله آسیب شناسی، برنامه ای مداخله ای شامل آموزش مهارت های رهبری، ارتباط موثر، کار تیمی و حل مسئله، تشکیل گروه های دانش آموزی برای مدیریت فعالیت های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی، تفویض مسئولیت در اجرای برنامه های مدرسه، ایجاد سازوکار منظم برای تبادل نظر میان مدیر و شورای دانش آموزی، طراحی نظام ارزیابی و قدردانی از عملکرد دانش آموزان و گسترش همکاری با خانواده ها تدوین و اجرا شد. بررسی پیامدهای اجرای برنامه نشان داد که مشارکت دانش آموزان در امور مدرسه افزایش یافته، احساس تعلق و مسئولیت پذیری آنان تقویت شده، مهارت های رهبری و تعامل اجتماعی رشد یافته و فضای مدرسه از نظر نظم، همکاری و همدلی بهبود پیدا کرده است. همچنین، کیفیت تصمیم گیری های مدیریتی با بهره گیری از دیدگاه های دانش آموزان ارتقا یافت و شورای دانش آموزی به یکی از بازوهای موثر مدیریت مدرسه تبدیل شد.یافته های پژوهش بیانگر آن است که توسعه رهبری دانش آموزی و ایجاد بسترهای مشارکت واقعی، می تواند به بهبود کیفیت مدیریت آموزشی، افزایش سرمایه اجتماعی مدرسه و تحقق اهداف تربیتی کمک کند و به عنوان الگویی قابل اجرا در مدارس متوسطه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

رهبری دانش آموزی ، مدیریت آموزشی ، مشارکت دانش آموزان ، شورای دانش آموزی ، اقدام پژوهی ، مدارس متوسطه