نقش آفرینی شورای دانش آموزی در حکمرانی مدرسه؛ رویکردی برای گسترش فرهنگ مشارکت و مسئولیت پذیری دانش آموزان

امروزه یکی از شاخص های مدرسه اثربخش، فراهم کردن زمینه حضور فعال دانش آموزان در فرآیندهای مدیریتی و تربیتی است. هرچه دانش آموزان فرصت بیشتری برای مشارکت در تصمیم گیری، برنامه ریزی و اجرای فعالیت های مدرسه داشته باشند، میزان احساس تعلق، مسئولیت پذیری و تعامل آنان با محیط آموزشی افزایش خواهد یافت. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف بازتعریف جایگاه شورای دانش آموزی و بررسی تاثیر آن بر تقویت مشارکت، نظم و مسئولیت پذیری دانش آموزان در یکی از مدارس متوسطه انجام شد. این پژوهش در چارچوب اقدام پژوهی و با استفاده از ابزارهایی همچون مشاهده میدانی، مصاحبه با دانش آموزان، معلمان و مدیر مدرسه، پرسش نامه، تحلیل مستندات و نشست های تخصصی اجرا گردید. بررسی وضعیت موجود نشان داد که استفاده محدود از ظرفیت شورای دانش آموزی، نبود سازوکار مشخص برای مشارکت دانش آموزان در تصمیم سازی، ارتباط ناکافی میان مدیریت مدرسه و اعضای شورا و واگذاری اندک مسئولیت های اجرایی، از عوامل اصلی کاهش انگیزه و مشارکت دانش آموزان به شمار می رود. در مرحله مداخله، برنامه ای جامع شامل بازنگری در فرآیند انتخاب و فعالیت شورای دانش آموزی، تشکیل کارگروه های دانش آموزی، آموزش مهارت های رهبری، گفت وگو، حل مسئله و همکاری گروهی، واگذاری مسئولیت اجرای برنامه های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی، برگزاری نشست های منظم هم اندیشی میان مدیریت و نمایندگان دانش آموزان، طراحی نظام بازخورد و قدردانی و تقویت ارتباط با خانواده ها اجرا شد. ارزیابی نتایج نشان داد که این اقدامات موجب افزایش مشارکت داوطلبانه دانش آموزان، تقویت حس تعلق به مدرسه، رشد مهارت های ارتباطی و رهبری، بهبود نظم و انضباط، کاهش چالش های رفتاری و افزایش رضایت دانش آموزان، معلمان و اولیا از فضای مدرسه شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که بهره گیری موثر از ظرفیت شورای دانش آموزی در چارچوب مدیریت مشارکتی، می تواند به ارتقای کیفیت حکمرانی مدرسه، توسعه فرهنگ مسئولیت پذیری و آماده سازی دانش آموزان برای ایفای نقش های اجتماعی و شهروندی موثر منجر شود.

کلیدواژه ها:

شورای دانش آموزی ، حکمرانی مدرسه ، مدیریت مشارکتی ، مشارکت دانش آموزان ، مسئولیت پذیری ، اقدام پژوهی