بازخوانی شعر آیینی ابنحسام خوسفی در عصر هوش مصنوعی: بررسی ظرفیتهای ادبیات آیینی در تقویت هویت فرهنگی و دینی دانشآموزان دوره دوم متوسطه

این پژوهش با هدف بازخوانی ظرفیتهای تربیتی و هویتی شعر آیینی ابنحسام خوسفی در نسبت با نیازهای فرهنگی و آموزشی دانشآموزان دوره دوم متوسطه در عصر هوش مصنوعی انجام شده است. مسئله پژوهش از این پرسش آغاز میشود که در شرایطی که نوجوانان بخش مهمی از دریافتهای فرهنگی، اطلاعاتی و ارتباطی خود را از محیطهای دیجیتال و ابزارهای هوشمند به دست میآورند، چگونه میتوان از میراث ادبی و شعر آیینی برای تقویت هویت فرهنگی و دینی آنان بهره گرفت. در این میان، شعر ابنحسام خوسفی، بهویژه خاوراننامه، به دلیل پیوند میان روایت حماسی، مضامین قرآنی، اخلاق، ولایت و الگوهای دینی، ظرفیت قابل توجهی برای مطالعه دارد. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر خوانش محتوایی آثار و استفاده از پژوهشهای پیشین است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که قرآن در منظومههای آیینی ابنحسام صرفا نقش آرایهای یا زبانی ندارد، بلکه در شکلدهی به نظام معنایی اثر، هدایت اخلاقی، تثبیت هویت مذهبی، معنا دادن به حماسه و برجسته کردن الگوهای دینی نقش سازماندهنده ایفا میکند. از سوی دیگر، همین ویژگیها میتواند زمینهای برای طراحی فعالیتهای آموزشی در دوره دوم متوسطه فراهم آورد؛ فعالیتهایی که در آنها دانشآموز به جای دریافت مستقیم و حافظهمحور مفاهیم، از راه روایت، گفتوگو، تحلیل ادبی و بهرهگیری سنجیده از فناوری، با مولفههای هویتی و اخلاقی میراث فرهنگی خود ارتباط برقرار کند. نتیجه پژوهش نشان میدهد که هوش مصنوعی، اگر در جایگاه ابزار و نه جایگزین اندیشه و معلم قرار گیرد، میتواند به بازخوانی تعاملی شعر آیینی کمک کند؛ اما ارزش تربیتی این فرایند زمانی آشکار میشود که فناوری در خدمت خواندن انتقادی، گفتوگوی انسانی و شکلگیری هویت قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ابنحسام خوسفی ، شعر آیینی ، خاوراننامه ، هویت فرهنگی ، هویت دینی ، هوش مصنوعی ، دوره دوم متوسطه ، آموزشوپرورش ، سواد رسانهای