بررسی قلمرو حجیت خبر واحد در مسائل اعتقادی با تاکید بر تفاوت میان اثبات اصل عقیده و تبیین جزئیات آموزه های دینی

مسئله حجیت خبر واحد از مباحث بنیادین علم اصول فقه است که آثار آن تنها به قلمرو احکام عملی محدود نمی شود، بلکه در حوزه معارف اعتقادی نیز پیامدهای مهمی دارد. پرسش اصلی این مقاله آن است که آیا خبر واحد می تواند در مسائل اعتقادی حجت باشد و اگر آری، قلمرو این حجیت تا کجاست؟ مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع اصولی، حدیثی و کلامی، میان دو سطح از مسائل اعتقادی تفکیک می کند: نخست، اثبات اصل عقیده مانند اصل توحید، نبوت، معاد و امامت؛ دوم، تبیین و تفصیل آموزه های اعتقادی پس از اثبات اصل آن ها، مانند جزئیات برزخ، قیامت، صفات پیامبران، ویژگی های ملائکه و برخی شئون امامت. یافته های پژوهش نشان می دهد که در اصول بنیادین دین، به دلیل لزوم تحصیل معرفت و اطمینان معتبر، خبر واحد ظنی به تنهایی توان اثبات اصل عقیده را ندارد؛ اما در تبیین جزئیات اعتقادی، چنانچه خبر واحد از حیث سند، دلالت و عدم تعارض با قرآن، عقل قطعی و سنت معتبر قابل اعتماد باشد، می تواند منشا التزام معرفتی در مرتبه ای متناسب با اعتبار خود قرار گیرد. بنابراین، انکار مطلق حجیت خبر واحد در همه امور اعتقادی و نیز پذیرش بی قیدوشرط آن در اثبات همه عقاید، هر دو نیازمند بازنگری است.

کلیدواژه ها:

خبر واحد ، حجیت ، عقاید ، اصول دین ، معرفت دینی