تاثیر محیط کالبدی درمانی بر اضطراب پیش از درمان: مروری بر شواهد روان عصب ایمنی شناسی

اضطراب پیش از درمان یکی از مهم ترین عوامل مداخله گر در پیامدهای بالینی بیماران است، اما در فرایند طراحی فضاهای درمانی، به ویژه در مقیاس مطب و کلینیک، توجه نظام مندی به مولفه های کالبدی کاهنده اضطراب صورت نگرفته است. هدف این پژوهش تبیین رابطه میان محیط کالبدی درمانی و اضطراب پیش از درمان با تکیه بر شواهد روان عصب ایمنی شناسی (Psychoneuroimmunology) و چارچوب های نظری طراحی درمانی، به ویژه نظریه «طراحی حمایت گر» اولریش (۱۹۹۱) است. این پژوهش با رویکرد مروری-تحلیلی و مطالعه اسناد کتابخانه ای در دو حوزه متمایز اما هم پوشان انجام شده است: ادبیات «طراحی مبتنی بر شواهد» با تاکید بر نشریه HERD، و پژوهش های تجربی حوزه روان عصب ایمنی شناسی درباره رابطه استرس، اضطراب و پیامدهای فیزیولوژیک. یافته ها نشان می دهند اضطراب پیش از درمان از طریق فعال سازی محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) و افزایش ترشح کورتیزول، عملکرد ایمنی را تضعیف کرده و با طولانی شدن بستری، افزایش مصرف مسکن، کندی بهبود زخم و کاهش کیفیت زندگی پس از درمان همراه است. در مقابل، مولفه های کالبدی مبتنی بر نظریه طراحی حمایت گر، حس کنترل، حمایت اجتماعی، و حواس پرتی مثبت (به ویژه از طریق دسترسی به محرک های طبیعی) به طور تجربی نشان داده اند سطح استرس پیش بینی شده بیماران را کاهش می دهند. نتیجه آنکه کاهش اضطراب پیش از درمان صرفا هدفی روان شناختی جانبی نیست، بلکه با توجه به شواهد زیست پزشکی، مستقیما بر پیروی درمانی و پیامد بالینی اثر می گذارد؛ بنابراین ضروری است دستورالعمل های طراحی مطب در ایران، که در حال حاضر فاقد این مولفه ها هستند، بازنگری شوند.

کلیدواژه ها:

روان عصب ایمنی شناسی ، اضطراب پیش از درمان ، طراحی حمایت گر ، طراحی مبتنی بر شواهد ، محیط کالبدی درمانی