تحول معیارهای کشف اراده واقعی در اعمال حقوقی الکترونیکی با تاکید بر تقدم و تاخر اصول غیر لفظی در حقوق ایران

تحول سریع فناوری های دیجیتال شیوه ابراز و کشف اراده در اعمال حقوقی را دستخوش تغییرات بنیادین کرده است، به گونه ای که معیارهای سنتی تفسیر اراده دیگر پاسخگوی نیازهای روابط الکترونیکی نیست. در نظام حقوقی ایران اراده واقعی همواره عنصر بنیادین اعتبار اعمال حقوقی تلقی شده و ظاهر الفاظ تنها یکی از ابزارهای کشف آن بوده است. با ورود تعاملات الکترونیکی ابزارهای ابراز اراده از جمله داده پیام ها، امضای الکترونیکی و کنش های دیجیتالی جایگزین شیوه های کلاسیک شده و در نتیجه فاصله میان اراده واقعی و اراده ظاهری افزایش یافته است. بررسی مبانی نظری، اراده، ویژگی های اعمال حقوقی الکترونیکی و نقش اصول غیر لفظی نشان می دهد که این اصول به ویژه عرف، سیره عملی، متعاملان، قرائن فنی و نشانه های رفتاری کاربران می توانند در کشف اراده واقعی نقش تعیین کننده ای ایفا کنند. با این حال حقوق ایران هنوز چارچوب منسجمی برای تعیین تقدم و تاخر اصول غیر لفظی در بستر دیجیتال ارائه نکرده و رویه قضایی نیز از انسجام لازم برخوردار نیست. نتیجه این پژوهش آن است که معیارهای سنتی کشف اراده باید با توجه به اقتضائات دیجیتال بازنگری شود و اصول غیر لفظی در فرایند تفسیر قراردادهای الکترونیکی جایگاهی فعال و نه صرفا تکمیلی بیابند، همچنین پیشنهاد می شود با تدوین یک چارچوب تفسیری روشن مبتنی بر جمع میان داده پیام، رفتار کاربران و عرف دیجیتال امکان انطباق بهتر قواعد حقوقی با نیازهای محیط الکترونیکی فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

اراده واقعی ، اراده ابرازی ، اعمال حقوقی الکترونیکی ، اصول غیر لفظی