مسئولیت بین المللی دولتها در قبال آلودگی میکروپلاستیکی آبهای آزاد چالشهای اجرایی و راهکارهای تقنینی

آلودگی میکروپلاستیکی آبهای آزاد به عنوان یکی از پیچیده ترین چالشهای نوظهور محیط زیست دریایی پیامدهای گسترده ای برای اکوسیستم های دریایی، سلامت انسان و بهره برداری پایدار از منابع مشترک جهانی به همراه داشته است. ماهیت فرامرزی و تجمعی این آلودگی در کنار فقدان مرزهای حاکمیتی مشخص در آبهای آزاد، نظام مسئولیت بین المللی دولت ها را با ابهامات و محدودیتهای جدی مواجه ساخته است. پرسش اصلی پژوهش آن است که نظام حقوق بین الملل موجود تا چه اندازه قادر به شناسایی و اعمال مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال آلودگی میکروپلاستیکی آبهای آزاد است و چه چالشهای اجرایی و تقنینی در این مسیر وجود دارد. فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که اگرچه اصول کلی حقوق بین الملل محیط زیست از جمله اصل عدم وارد آوردن خسارت، اصل دقت لازم و تعهد به همکاری بین المللی قابلیت استناد برای تحقق مسئولیت دولتی را دارند، اما به دلیل دشواری انتساب، آلودگی، ضعف سازوکارهای نظارتی و فقدان رژیم حقوقی الزام آور، خاص این مسئولیت در عمل کارآمد و موثر نیست. هدف اصلی پژوهش تبیین چارچوب مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال آلودگی میکروپلاستیکی آبهای آزاد و ارائه راهکارهای تقنینی جهت ارتقای کارآمدی آن است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از اسناد بین المللی، رویه های موجود و دکترین حقوقی انجام شده است. نتایج نشان می دهد که تحقق مسئولیت موثر دولتها مستلزم توسعه قواعد الزام آور خاص، تقویت همکاریهای چندجانبه و حرکت به سوی حکمرانی جهانی منسجم در حوزه محیط زیست دریایی است.