بررسی قوانین و سیاست های کیفری در جهت کاهش آثار منفی زندان

مجازات زندان از قرن نوزدهم به عنوان ابزار اصلی پاسخ به بزهکاری وارد نظام های کیفری شد، اما امروزه با انبوهی از انتقادات جدی روبروست. شواهد تجربی نشان می دهد که زندان نه تنها در تحقق اهداف اصلاح، بازدارندگی و بازپروری ناکام مانده بلکه آثار منفی زیادی از جمله جرم زایی محیط زندان، اختلال در روابط خانوادگی، آسیب های روان شناختی، بیماری های جسمی، هزینه های اقتصادی سنگین و تورم جمعیت کیفری ایجاد کرده است. در ایران آمار نشان می دهد که زندان های کشور چهار تا شش برابر ظرفیت واقعی خود دارای جمعیت هستند و این وضع خود معضلی مضاعف شده است. هدف این پژوهش بررسی تحلیلی قوانین و سیاست های کیفری ایران در جهت کاهش آثار منفی زندان با تاکید بر قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ است. پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که قانون گذار ایران سازوکارهایی چون مجازات های جایگزین حبس، تعلیق اجرای مجازات، آزادی مشروط، نظام نیمه آزادی و قضازدایی را پیش بینی کرده است اما شکاف معناداری بین ظرفیت های قانونی و اجرای واقعی وجود دارد. یافته مقایسه ای با اصلاحات بین المللی مانند First Step Act آمریکا و تجربه های نوردیک نشان می دهد که کاهش آثار منفی زندان صرفا رفعا مستلزم اصلاح قانونی نیست، بلکه مستلزم رویکرد سیستمی می باشد.

کلیدواژه ها:

آثار منفی زندان ، جایگزین های حبس ، سیاست کیفری ، حبس زدایی ، بازپذیری اجتماعی