عدالت اجتماعی در نهج البلاغه

عدالت اجتماعی به عنوان یکی از بنیادی ترین آرمان های بشری و محور اصلی حکمرانی در مکتب علوی در نهج البلاغه فراتر از یک شعار اخلاقی در هیئت یک نظام حقوقی و سیاسی کارآمد ظهور یافته است. این پژوهش با هدف واکاوی ابعاد عدالت اجتماعی در اندیشه امام علی (ع) می کوشد تا با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر نامه ۵۳ عهدنامه مالک اشتر و خطبه های کلیدی نهج البلاغه ساختار عدالت محور در حکومت دینی را تبیین نماید. سوال اصلی مقاله این است که امام علی (ع) چه سازوکارهایی را برای تحقق عدالت اجتماعی در جامعه اسلامی پیشنهاد می دهد؟ یافته های این تحقیق نشان می دهد که عدالت در نگاه امام، نه تنها توزیع برابر ثروت، بلکه تبلوری از اعطای حق به ذی حق در تمامی ساحت های سیاسی، قضایی و اقتصادی است. از منظر نهج البلاغه، پیش شرط عدالت اجتماعی، عدالت فردی «حاکمان» و «نظارت عمومی» است. امام با نفی رویکرد خویشاوندسالاری (نپوتیسم) و تاکید بر شایسته سالاری در انتصابات، عدالت قضایی، تساوی در برابر قانون و توزیع عادلانه بیت المال مدلی از حکمرانی را ارائه می دهد که در آن، مشروعیت حکومت به میزان کارآمدی آن در برپایی عدالت گره خورده است. این مقاله با تطبیق این آموزه ها با معیارهای حکمرانی مدرن استدلال می کند که نهج البلاغه همچنان یک پارادایم پویا برای حل چالش های توزیع قدرت و ثروت در جوامع معاصر است.

کلیدواژه ها:

عدالت ، اجتماعی ، نهج البلاغه ، امام علی (ع) ، حکمرانی علوی ، حقوق شهروندی ، بیت المال ، شایسته سالاری