نقل ذمه یا التزام مستقل؟ بازاندیشی ماهیت عقد ضمان در فقه و حقوق ایران

عقد ضمان به عنوان یکی از عقود معین فقه امامیه و قانون مدنی ایران التزام ضامن به پرداخت دینی را که بر ذمه مضمون عنه قرار دارد ایجاد می کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی فقهی-حقوقی، به بازاندیشی ماهیت عقد ضمان نقل ذمه یا التزام مستقل ضم ذمه می پردازد. یافته ها نشان می دهد که مشهور فقهای امامیه و قانون مدنی ایران ضمان را ناقل ذمه می دانند که موجب برائت ذمه مضمون عنه و اشتغال ذمه ضامن می گردد. دکتر ناصر کاتوزیان نقل ذمه را مقتضای اطلاق ضمان می شمارد و دکتر محمد جعفر جعفری لنگرودی آن را عقدی عهدی و ناقل ذمه توصیف می کند. شهید سید محمدباقر صدر با معیار حاجت به قبول طرف مقابل، ضمان را عقد می داند. قانون تجارت در برخی موارد تفسیر تضامنی ضم ذمه را پذیرفته که چالش هایی در هماهنگی فقهی-حقوقی ایجاد کرده است. این نهاد نیازمند بازنگری در کاربردهای مدرن برای تقویت نقش تضمینی آن است.

کلیدواژه ها:

عقد ضمان ، نقل ذمه ، ضم ذمه ، التزام مستقل ، فقه امامیه