بزه دیده شناسی سایبری) تحلیل الگوهای رفتاری کاربران و خطر پذیری در فضای مجازی

با گسترش فزاینده فناوری های اطلاعات و ارتباطات پارادایم های حقوق کیفری و جرم شناسی از تمرکز صرف بر بزهکار به سمت تحلیل نقش بزه دیده در تکوین پدیده مجرمانه تغییر جهت داده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی بزه دیده شناسی سایبری و با تمرکز بر نقش الگوهای رفتاری کاربران در افزایش نرخ خطر پذیری انجام شده است. روش تحقیق در این نوشتار، توصیفی-تحلیلی بوده و با تکیه بر مبانی نظری «فعالیت های روزمره» و «نظریه سبک زندگی» به تبیین فرآیند بزه دیدگی در فضای مجازی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که ویژگی های منحصر به فرد فضای سایبر نظیر گمنامی، بی مرزی و سرعت بالای تسری آسیب، ماهیت بزه دیدگی را نسبت به فضای فیزیکی پیچیده تر کرده است. نتایج تحلیل ها حاکی از آن است که میان «سبک زندگی دیجیتال» و احتمال بزه دیدگی رابطه ای مستقیم وجود دارد به طوری که رفتارهایی همچون خودافشایی افراطی اطلاعاتی، اعتماد ساده لوحانه در تعاملات مجازی، ناآگاهی فنی و انجام فعالیت های پرخطر در وبسایت های ناامن به عنوان پیشران های جرم زا عمل کرده و با حذف «محافظ توانا»، موقعیت های پیش جنایی را فراهم می سازند. در نهایت این مقاله بر ضرورت اتخاذ رویکرد «بزه دیده شناسی پیشگیرانه» تاکید کرده و راهکارهایی نظیر ارتقای سواد سایبری، نوسازی پیشگیری وضعی از طریق طراحی محیطی دیجیتال و تقویت نقش نظارتی نهادهایی چون پلیس فتا را به عنوان استراتژی های کلیدی برای کاهش آسیب پذیری کاربران به ویژه گروه های آسیب پذیر نظیر کودکان و سالمندان پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

بزه دیده شناسی سایبری ، سبک زندگی دیجیتال ، نظریه فعالیت های روزمره ، پیشگیری وضعی ، سواد رسانه ای ، جرایم رایانه ای