بازاندیشی در کارآمدی مجازات حبس در پرتو نظریه های جرم شناسی نوین تبیین الگوی عدالت ترمیمی در سیاست کیفری معاصر

در دهه های اخیر، نظام های کیفری جهان با بحران کارآمدی مجازات حبس روبه رو شده اند. افزایش جمعیت زندان ها، تکرار جرم، بی اثر شدن اهداف بازدارنده و هزینه های اجتماعی و اقتصادی سنگین ضرورت بازنگری در کارکردهای حبس را برجسته ساخته است. این مقاله با رویکردی جرم شناختی و تحلیلی به بررسی ناکارآمدی نسبی حبس و ضرورت گذار به الگوی عدالت ترمیمی در سیاست کیفری معاصر می پردازد. در پرتو نظریه های نوین جرم شناسی همچون نظریه یادگیری اجتماعی، برچسب زنی، کنترل اجتماعی و فرصت گرایی، نشان داده می شود که مجازات حبس نه تنها در بازپذیری اجتماعی مجرمان موفق نبوده بلکه در بسیاری موارد به بازتولید جرم انجامیده است. در مقابل، عدالت ترمیمی با تاکید بر جبران خسارت، مشارکت بزه دیده و بزهکار و بازسازی روابط اجتماعی آسیب دیده، الگویی انسان مدار برای پاسخگویی به جرم ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهد که کاربست اصول عدالت ترمیمی در سیاست کیفری ایران می تواند از تراکم جمعیت کیفری بکاهد، سرمایه اجتماعی از دست رفته را بازسازی کرده و به کارآمدی واقعی سیاست جنایی کمک نماید. در پایان، سیاست های تقنینی و قضایی لازم برای گذار تدریجی از الگوی حبس محور به الگوی ترمیمی مورد بحث قرار گرفته است.

کلیدواژه ها:

مجازات حبس ، کارآمدی کیفری ، عدالت ترمیمی ، نظریه های جرم شناسی ، سیاست کیفری ایران