نگاهی بر ممسک در قتل عمدی و معاونت در قتل عمدی

قتل عمدی از مهم ترین جرائم علیه تمامیت جسمانی انسان است که نظام های حقوقی و فقهی نسبت به مرتکبان آن شدیدترین ضمانت اجراها را مقرر داشته اند. در میان مفاهیم حقوق کیفری اسلامی اصطلاح «ممسک» جایگاهی ویژه دارد؛ ممسک فردی است که در تحقق نتیجه ی قتل نقش بازدارنده یا نگه دارنده داشته اما مباشر قتل نیست و همین امر سبب بروز اختلاف نظر میان فقها در باب انتساب قتل به وی شده است. پرسش اصلی این مقاله آن است که آیا ممسک در قتل عمدی شریک در جرم محسوب می شود یا معاون و تفاوت حکم او با معاونت در قتل عمدی چیست؟ بررسی های فقهی و تطبیقی نشان می دهد که دیدگاه های مختلفی میان فقها در خصوص مسئولیت ممسک وجود دارد. برخی وی را در حکم قاتل و شریک در جرم دانسته و برخی دیگر او را معاون محسوب کرده اند که موجب تعزیر است. با تحلیل آراء فقهی و مقایسه با قانون مجازات اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۲، نگارنده نتیجه می گیرد که مفهوم ممسک را نمی توان به طور مطلق شریک در جرم دانست بلکه نوع خاصی از معاونت موثر در قتل عمدی است که احراز رابطه ی سببیت و قصد مشترک از ارکان تحقق آن به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

قتل عمدی ، ممسک ، معاونت در قتل ، مشارکت در جرم ، فقه امامیه ، نص خاص ، روایی ، انتساب عرفی ، علیت در جرم ، شرکت فقهی ، سببیت ، تعزیرا ، قصاص