الگوی تشخیص و ترمیم ضعف های رفتاری و نگرشی منابع انسانی در نظام اداری ایران

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی بومی تشخیص و ترمیم ضعف های رفتاری و نگرشی منابع انسانی در نظام اداری ایران انجام شده است. با توجه به شیوع پدیده هایی نظیر کم کاری سازمانی، مسئولیت گریزی و ناتوانی آموزش دیده در دستگاه های اجرایی، فقدان یک نظام یکپارچه برای شناسایی عمیق و درمان هدفمند این ضعف ها به عنوان مسئله اصلی پژوهش شناسایی شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون (براون و کلارک، ۲۰۰۶) انجام گرفت. جامعه آماری کارکنان شهرداری های تبریز بودند و نمونه گیری به روش هدفمند با حداکثر تنوع تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۱ نفر از مدیران و کارکنان گردآوری شد. پایایی بین کدگذاران با ضریب کاپای کوهن (۰.۷۸) تایید گردید. تحلیل مصاحبه ها منجر به شناسایی ۱۴۳۲ کد اولیه، ۵۷ کد محوری و ۱۱ مضمون سازمان دهنده در قالب ۴ مضمون فراگیر شد: (۱) عوامل چند سطحی شکل دهنده ضعف ها (فردی، مدیریتی، زمینه ای)؛ (۲) مصادیق ضعف ها (آشکار، پنهان، ناتوانی آموزش دیده)؛ (۳) آسیب شناسی نظام های جاری تشخیص و ترمیم؛ و (۴) مولفه های الگوی مطلوب. یافته ها نشان داد بیش از ۷۰ درصد مشارکت کنندگان پدیده ناتوانی آموزش دیده را تجربه کرده اند؛ به این معنا که علی رغم گذراندن دوره های متعدد، تغییری در رفتار آنان ایجاد نشده است. الگوی پیشنهادی شامل سه لایه است: نخست، تشخیص مرحله ای از طریق غربالگری رفتاری مستمر، ارزیابی ۳۶۰ درجه و مصاحبه عمیق برای تفکیک نوع ضعف. دوم، نگاشت شرطی میان نوع ضعف و راهبرد ترمیمی؛ بازطراحی پاداش برای ضعف رفتاری، کوچینگ سازمانی برای ضعف نگرشی و توانبخشی ویژه برای ناتوانی آموزش دیده. سوم، ایجاد زیرساخت های حمایتی شامل تعهد مدیریت ارشد، بودجه مستقل، توانبخشی و اصلاح قوانین استخدامی. پیاده سازی این الگو می تواند بهره وری منابع انسانی را افزایش، گریز از مسئولیت را کاهش و سلامت اداری را ارتقا دهد. پیشنهاد می شود پژوهش های آتی الگو را به صورت اقدام پژوهی در یک سازمان دولتی به مدت یک سال اجرا و اثر بخشی آن را ارزیابی کنند.

کلیدواژه ها:

تشخیص و ترمیم ضعف های رفتاری و نگرشی ، ناتوانی آموزش دیده ، نظام اداری ایران ، تحلیل مضمون