ارزیابی اثربخشی سرمایه گذاری شهرداری تبریز در مناطق گردشگری مثل بازار تاریخی عینالی بر درآمدهای پایدار

این پژوهش با هدف ارزیابی اثربخشی سرمایه گذاری شهرداری تبریز در دو منطقه گردشگری بازار تاریخی میراث جهانی یونسکو و مجموعه تفریحی-تفرجگاهی عینالی بر درآمدهای پایدار شهرداری انجام شده است. با توجه به وابستگی شدید شهرداری تبریز به درآمدهای ناپایدار تنها ۱۰ درصد درآمدها پایدار است، بررسی میزان موفقیت سرمایه گذاری های گردشگری در تنوع بخشی به منابع درآمدی و گذار به اقتصاد پایدار مسئله اصلی پژوهش را تشکیل می دهد. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و راهبرد مطالعه موردی چندگانه انجام شد. جامعه آماری شامل کارکنان شهرداری تبریز با دانش مستقیم از پروژه های سرمایه گذاری گردشگری (۱۵۰ نفر) بود. نمونه گیری به صورت هدفمند با راهبرد حداکثر تنوع انجام شد و ۳۰ مصاحبه نیمه ساختار یافته تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون شش مرحله ای براون و کلارک (۲۰۰۶) و نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۲ تحلیل شدند. ضریب پایایی بین کدگذاران (هولستی) برابر با ۰.۸۵ و کاپای کوهن ۰.۷۸ محاسبه گردید. تحلیل مصاحبه ها منجر به استخراج ۵ مضمون اصلی شد: (۱) اثربخشی مالی محدود و نابرابر- سرمایه گذاری ۲۵۰ میلیارد تومانی در عینالی با بازگشت سرمایه حدود ۱۴ درصد سالانه و دوره بازگشت بیش از ۱۰ سال در حالی که سرمایه گذاری ۱۲۰ میلیارد تومانی در بازار تاریخی تقریبا درآمد مستقیم صفر داشته است. (۲) موانع نهادی مدیریتی قوی شامل ضعف هماهنگی با میراث فرهنگی، نبود سامانه پایش اثربخشی و ضعف مدل های مشارکت عمومی-خصوصی؛ ۷۰ درصد پروژه ها از بودجه عمومی تامین می شوند. (۳) ظرفیت بالای عینالی در تولید درآمد مستقیم ۳۵ میلیارد تومان سالانه و اشتغال ۲۵۰ شغل. (۴) اثربخشی تقریبا صفر بازار تاریخی به دلیل نبود نظام عوارض گردشگری و واگذاری مدیریت درآمد به میراث فرهنگی. (۵) موانع ساختاری، حقوقی، مالی، دانشی و مشارکتی و راهکارهای پیشنهادی شامل تصویب نظام عوارض گردشگری شهری، راه اندازی سامانه پایش KPI، و انعقاد تفاهم نامه سه جانبه تقسیم درآمد. سرمایه گذاری شهرداری تبریز در گردشگری علیرغم صرف هزینه های کلان اثربخشی ضعیف تا متوسطی بر درآمدهای پایدار داشته است. اثربخشی در عینالی متوسط رو به پایین و در بازار تاریخی نزدیک به صفر ارزیابی شد. مهم ترین عامل تضعیف اثربخشی موانع نهادی به ویژه فقدان نظام عوارض گردشگری شهری و ضعف هماهنگی بین بخشی است. برای بهبود اثربخشی اصلاحات نهادی هم تراز با سرمایه گذاری فیزیکی ضروری است.

کلیدواژه ها:

اثربخشی ، سرمایه گذاری ، درآمد پایدار شهری ، گردشگری شهری ، شهرداری تبریز ، تحلیل مضمون