دیپلماسی انرژی چین در غرب آسیا از تامین انرژی تا بازآرایی امنیت منطقه ای

تحولات نظام بین الملل و افزایش رقابت قدرت های بزرگ اهمیت انرژی را به عنوان یکی از مولفه های کلیدی سیاست خارجی و امنیت منطقه ای دوچندان کرده است. در این میان چین به عنوان یکی از بزرگترین مصرف کنندگان انرژی جهان دیپلماسی انرژی را به یکی از ابزارهای محوری سیاست خارجی خود به ویژه در منطقه غرب آسیا تبدیل کرده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر آن است که دیپلماسی انرژی چین چگونه از سطح تامین انرژی فراتر رفته و به عاملی موثر در بازآرایی معادلات امنیتی منطقه ای غرب آسیا تبدیل شده است. فرض اساسی مقاله بر این مبنا استوار است که دیپلماسی انرژی چین اگرچه در ظاهر ماهیتی اقتصادی و غیر امنیتی دارد در عمل به عنوان سازوکاری چندبعدی عمل می کند که از طریق ایجاد وابستگی های متقابل، اقتصادی، گسترش پیوندهای ژئواکونومیک و تقویت همکاری های زیرساختی بر رفتار بازیگران منطقه ای و ترتیبات امنیتی غرب آسیا اثرگذار است. این پژوهش با رویکردی کیفی-تحلیلی و با بهره گیری از روش تحلیل اسنادی انجام شده است. داده های پژوهش از منابع کتابخانه ای، مقالات علمی، گزارش ها و اسناد معتبر بین المللی مرتبط با سیاست انرژی چین و ابتکار کمربند و جاده گردآوری شده و در چارچوب یک رهیافت نظری تلفیقی مورد تحلیل قرار گرفته اند. در این چارچوب رئالیسم با تاکید بر انرژی به مثابه منبع قدرت و ابزار تامین امنیت، نئولیبرالیسم با تمرکز بر همکاری های اقتصادی نهادها و وابستگی متقابل و سازه انگاری با توجه به نقش گفتمان امنیت انرژی و بازنمایی هویت و نقش چین در نظم منطقه ای به صورت مکمل به کار گرفته شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیپلماسی انرژی چین نه در قالب یک دگرگونی ناگهانی بلکه از طریق فرایندی تدریجی، ساختاری و عمدتا غیرمستقیم به بازآرایی نرم ترتیبات امنیتی منطقه ای غرب آسیا منجر شده است به گونه ای که منطق امنیت در این منطقه به تدریج از الگوهای سخت افزارمحور و تقابلی به سمت الگوهای مبتنی بر اقتصاد سیاسی، اتصال پذیری منطقه ای، همکاری های نهادی و وابستگی متقابل سوق یافته است.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی ، انرژی ، چین ، غرب آسیا ، امنیت منطقه ای ، ژئواکونومی