بررسی کارآیی فنی شرکت های بیمه در ایران و عوامل موثر بر آن با استفاده از مدل های تحلیل پوششی داده ها و لاجیت

صنعت بیمه به عنوان حلقه واسط حیاتی در نظام مالی نقش بسزایی در ثبات اقتصادی، انتقال ریسک و پشتیبانی از نهادهای تولیدی و خانوارها ایفا می کند. با توجه به پیچیدگی های بازار رقابتی کنونی، سنجش دقیق کارایی فنی شرکت های بیمه نه تنها برای مدیریت داخلی بلکه برای سیاست گذاری کلان اقتصادی ضروری است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارایی فنی و شناسایی عوامل موثر بر آن در صنعت بیمه ایران انجام شده است. واحد تحلیل ۲۲ شرکت بیمه فعال در ایران طی بازه زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۸ بوده که با بهره گیری از روش های اقتصاد سنجی و تحلیل پوششی داده ها (DEA) مورد بررسی قرار گرفته اند. برای مدل سازی عوامل موثر بر کارایی از مدل رگرسیون لاجیت استفاده شد تا رابطه بین متغیرهای وابسته و مستقل سنجیده شود. یافته های کمی پژوهش نشان می دهد که صنعت بیمه ایران در دوره مورد مطالعه دستاورد محدودی در ارتقای کارایی فنی داشته است. میانگین کارایی فنی از سطح ۸۸.۰۰ درصد در سال ۱۳۸۹ آغاز شد و با افتی قابل توجه به پایین ترین حد یعنی ۸۰.۱ درصد در سال ۱۳۹۱ رسید؛ این روند نزولی نشان دهنده چالش های ساختاری در آن مقطع زمانی بود. با این حال، بهبود تدریجی منجر به رسیدن میانگین کارایی به ۹۴.۷ درصد در سال ۱۳۹۵ گردید. تحلیل توزیع کارایی حاکی از وجود نابرابری های معنادار بین شرکت هاست به گونه ای که تنها یک شرکت به نقطه ایده آل کارایی ۱۰۰ درصد دست یافته و ۶۸.۲ درصد از شرکت ها در بازه کارایی بالای ۸۵ درصد قرار دارند، همچنین نوع فعالیت شرکت متغیر کلیدی در تعیین سطح کارایی است. شرکت های بیمه عمر با میانگین کارایی ۹۴.۳ درصد عملکرد برتری نسبت به شرکت های ترکیبی با میانگین ۸۲.۵ درصد نشان داده اند. نتایج مدل لاجیت تایید می کند که متغیرهای «نوع شرکت»، «اندازه شرکت» و «بازده دارایی های بیمه گر» همبستگی معناداری با کارایی فنی دارند. در نهایت شرکت های کم کارا برای هم راستا شدن با استانداردهای بهینه نیازمند بازسازی ساختار سرمایه و بهینه سازی فرآیندهای تدارکاتی و عملیاتی خود هستند. این مطالعه می تواند مبنایی برای تدوین استراتژی های بهبود عملکرد در صنعت بیمه ایران باشد.

کلیدواژه ها:

ایران ، کارایی ، تحلیل پوششی داده ها (DEA) ، بیمه ، مدل لاجیت