کالایی سازی خدمات شهری و تغییر در نظام حسابداری مدیریت روایتی از ۲۵ سال تحول در شهرداری تبریز

این پژوهش با هدف واکاوی رابطه میان کالایی سازی خدمات شهری و تغییر در نظام حسابداری مدیریت شهرداری تبریز طی ۲۵ سال تحول (۱۳۷۵ تا ۱۴۰۰) انجام شده است. پرسش اصلی آن است که کالایی سازی خدمات شهری چگونه بر تغییرات نظام حسابداری مدیریت تاثیر گذاشته و این تغییرات چه نقشی در تسهیل و تشدید کالایی سازی ایفا کرده اند. پژوهش با رویکرد کیفی و استراتژی مطالعه موردی درون ماندگار انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق با ۲۵ نفر از مدیران ارشد و میانی، کارشناسان مالی و خبرگان دانشگاهی آشنا با تحولات شهرداری تبریز گردآوری شد. همچنین تحلیل گسترده اسناد شامل صورت جلسات شورای شهر، بودجه های سالانه، گزارش های مالی و قوانین مرتبط انجام گرفت. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک و نرم افزار MAXQDA صورت پذیرفت. یافته ها نشان می دهد شهرداری تبریز طی دوره مورد بررسی فرایند کالایی سازی خدمات شهری را با مولفه هایی چون کاهش اتکا به منابع دولتی، افزایش درآمدهای پایدار، برون سپاری خدمات و بازتعریف رابطه شهروند-شهرداری تجربه کرده است. همزمان، نظام حسابداری مدیریت نیز دگرگونی های بنیادینی از جمله گذار از حسابداری نقدی به تعهدی، استقرار سیستم های بهایابی خدمات، راه اندازی مراکز هزینه و طراحی نظام بودجه ریزی عملیاتی را پشت سر گذاشته است. رابطه این دو فرایند ماهیتی دیالکتیکی داشته است؛ کالایی سازی خدمات نیاز به اطلاعات دقیق تر حسابداری مدیریت را ایجاد کرد و تغییر نظام حسابداری نیز به نوبه خود کالایی سازی را تسهیل و تشدید نمود. مهم ترین چالش های پیاده سازی تغییرات شامل مقاومت کارکنان، کمبود نیروی متخصص، ضعف زیرساخت های فناوری اطلاعات و فشارهای سیاسی بود. تحولات شهرداری تبریز نه یک پدیده منحصر به فرد بلکه بخشی از تحولات جهانی در مدیریت دولتی تحت تاثیر مدیریت گرایی نوین است. تغییر در نظام حسابداری مدیریت اگرچه از نظر فنی تا حد زیادی موفقیت آمیز بوده و به افزایش شفافیت و کارایی کمک کرده اما با چالش های جدی در ابعاد انسانی و نهادی مواجه بوده است. موفقیت نهایی این تغییرات در گرو توجه همزمان به ابعاد فنی، انسانی و نهادی و مدیریت هوشمندانه فرایند تغییر است. این پژوهش می تواند برای مدیران شهری، حسابداران بخش عمومی و پژوهشگران مدیریت دولتی رهنمون ساز باشد.

کلیدواژه ها:

خدمات شهری ، تغییر در نظام حسابداری مدیریت ، شهرداری تبریز ، مدیریت گرایی نوین ، مطالعه موردی کیفی