ارائه الگوی بومی حکمرانی مالی درآمد-هزینه در شهرداریهای کلانشهرهای ایران با رویکرد نظریه داده بنیان و مطالعه تطبیقی

پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی بومی حکمرانی مالی درآمد-هزینه در شهرداری کلانشهر تبریز انجام شده است. این مطالعه در پی شناسایی چالش های ساختاری و نهادی نظام مالی شهرداری تبریز و ارائه راهکارهایی برای گذار از درآمدهای ناپایدار به سوی منابع پایدار و نظام هزینه کرد کارآمد و شفاف می باشد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش نظریه داده بنیان (رویکرد ساخت گرایانه چارمز) انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از خبرگان مدیران مالی شهرداری تبریز، اعضای شورای اسلامی شهر و اساتید دانشگاه های تبریز بودند که با روش نمونه گیری هدفمند و نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق جمع آوری و با استفاده از نرم افزار MAXQDA و طی سه مرحله کدگذاری باز، متمرکز و نظری تحلیل شدند. همچنین برای غنای یافته ها مطالعه تطبیقی با شهرهای منتخب توکیو، میلان و قونیه انجام گرفت. الگوی نهایی پژوهش در قالب مدل پارادایمی شامل شش مولفه اصلی تدوین شد: شرایط علی، عوامل داخلی و بیرونی، پدیده محوری حکمرانی مالی یکپارچه درآمد-هزینه، شرایط زمینه ای بافت فرهنگی-اجتماعی تبریز، ساختار اداری-مالی، شرایط مداخله گر، مهارت های رفتاری و اجتماعی، مفاهیم اولیه مدیریت مالی، راهبردها (مدیریت پروژه، مدیریت ریسک، تنوع بخشی به منابع درآمدی) و پیامدها (سطح فردی، گروهی، سازمانی و اجتماعی). مهم ترین چالش های شناسایی شده عبارتند از وابستگی شدید به درآمدهای ناپایدار (فروش تراکم و عوارض ساختمانی)، ضعف شفافیت و پاسخگویی، تمرکزگرایی اداری، تفویض اختیارات محدود (۲۲ درصد در مقایسه با ۶۵ درصد در توکیو) و نبود مشارکت موثر شهروندان. راهبردهای کلیدی شامل تنوع بخشی به منابع درآمدی با بهره گیری از ظرفیت های گردشگری و صنعتی تبریز، دیجیتالی سازی فرآیندهای مالی و تقویت مهارت های مدیریتی می باشند. الگوی پیشنهادی این پژوهش می تواند به ایجاد تعادل پویا بین منابع درآمدی پایدار و هزینه کرد شفاف در شهرداری تبریز منجر شده و پیامدهایی نظیر افزایش اعتماد عمومی، پایداری مالی، توسعه متوازن شهری و رضایت شهروندی را به همراه داشته باشد. اجرای این الگو نیازمند اصلاح قوانین و افزایش تفویض اختیارات به شهرداری، تصویب لایحه درآمد پایدار و استقرار نظام بودجه ریزی عملیاتی است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی مالی شهری ، نظریه داده بنیان ، شهرداری ، تبریز ، درآمد پایدار ، مطالعه تطبیقی