بررسی مدلهای بودجه ریزی مشارکتی در سازمانهای دولتی و تاثیر آن بر شفافیت مالی

شفافیت مالی یکی از ارکان اساسی حکمرانی مطلوب در سازمانهای دولتی به شمار می رود و نقش تعیین کننده ای در افزایش پاسخگویی، ارتقای اعتماد عمومی و بهبود کارایی تخصیص منابع ایفا می کند. با این حال تجربه نظام های بودجه ای نشان می دهد که الگوهای سنتی و متمرکز بودجه ریزی به دلیل محدود بودن جریان اطلاعات و مشارکت اندک ذی نفعان در تحقق شفافیت مالی با چالش های جدی مواجه اند. در این میان بودجه ریزی مشارکتی به عنوان یکی از رویکردهای نوین اصلاح نظام بودجه ریزی مورد توجه پژوهشگران و سیاستگذاران قرار گرفته است. هدف این مقاله، بررسی مدل های مختلف بودجه ریزی مشارکتی در سازمان های دولتی و تحلیل تاثیر آنها بر شفافیت مالی است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کیفی و از نظر روش شناسی یک مطالعه مروری نظام مند است. بدین منظور مطالعات فارسی معتبر منتشر شده در حوزه بودجه ریزی مشارکتی، شفافیت مالی و مدیریت مالی بخش عمومی طی سال های اخیر شناسایی، غربال گری و تحلیل محتوایی شدند. داده های پژوهش از طریق پایگاه های علمی داخلی، کتب دانشگاهی و اسناد رسمی نهادهای دولتی گردآوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای قیاسی-استقرایی بررسی گردیدند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مدل های بودجه ریزی مشارکتی از نظر سطح مشارکت، ابزارهای اجرایی و دامنه اختیار متفاوت اند و این تفاوت ها بر میزان اثرگذاری آنها بر شفافیت مالی تاثیرگذار است. نتایج حاکی از آن است که مدل های مشارکتی قاعده مند، به ویژه الگوهای ترکیبی که مشارکت درون سازمانی و برون سازمانی را تلفیق می کنند، بیشترین نقش را در بهبود افشای اطلاعات مالی، مستندسازی تصمیمات بودجه ای و افزایش پاسخگویی مدیران ایفا می کنند. همچنین پژوهش نشان می دهد که پیوند بودجه ریزی مشارکتی با بودجه ریزی عملیاتی و عملکردمحور شفافیت هزینه نتیجه را به طور معناداری تقویت می کند. در مقابل مشارکت صوری یا فاقد چارچوب نهادی مشخص نه تنها به ارتقای شفافیت منجر نمی شود، بلکه می تواند موجب افزایش ابهام در تصمیمات مالی گردد. در جمع بندی نتایج، این مطالعه تاکید می کند که بودجه ریزی مشارکتی در صورت طراحی نهادی مناسب و همراستایی با الزامات قانونی و نظارتی می تواند به عنوان ابزاری موثر برای ارتقای شفافیت مالی و بهبود حکمرانی مالی در سازمان های دولتی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی مشارکتی ، شفافیت مالی ، سازمان های دولتی ، پاسخگویی مالی ، حکمرانی مالی