چگونه توانستم با تقویت روحیه کار تیمی، کارآمدی واحد آموزشی را افزایش دهم؟

این اقدام پژوهی با هدف بررسی و بهبود میزان کارآمدی واحد آموزشی از طریق تقویت روحیه کار تیمی در دبیرستان دخترانه فرهنگ مفضلی در سال تحصیلی ۱۴۰۵ انجام شد. مسئله اصلی پژوهش از آنجا شکل گرفت که با وجود ظرفیت های قابل توجه دانش آموزان، دبیران و عوامل اجرایی مدرسه، بخشی از فعالیت های آموزشی، پرورشی و اجرایی به صورت فردمحور انجام می شد و همین امر سبب کاهش هماهنگی، کندی در اجرای برنامه ها، مشارکت محدود دانش آموزان و استفاده نشدن کامل از توانمندی های موجود در مدرسه شده بود. به عنوان مدیر مدرسه و با تکیه بر ۳۱ سال تجربه آموزشی و مدیریتی، این دغدغه برایم ایجاد شد که چگونه می توان با ایجاد فضای همدلانه، مشارکتی و تیم محور، بهره وری مدرسه را افزایش داد و دانش آموزان را به نقش آفرینی فعال تر در فرایندهای آموزشی و تربیتی تشویق کرد.روش پژوهش حاضر از نوع اقدام پژوهی مدرسه محور و مبتنی بر چرخه تشخیص مسئله، گردآوری شواهد، طراحی راهکار، اجرای اقدام، مشاهده نتایج و بازنگری بود. جامعه مورد بررسی شامل ۲۷۰ دانش آموز دبیرستان دخترانه فرهنگ مفضلی در مقطع متوسطه دوم، دبیران، عوامل اجرایی و ۹ کلاس مدرسه بود. برای شناخت دقیق مسئله، از مشاهده مستقیم رفتارهای دانش آموزان در کلاس و فعالیت های مدرسه، گفت وگو با دبیران، بررسی میزان مشارکت دانش آموزان در برنامه ها، تحلیل وضعیت اجرای فعالیت های گروهی و دریافت بازخوردهای غیررسمی از دانش آموزان استفاده شد. شواهد اولیه نشان داد که بسیاری از دانش آموزان توانایی همکاری، مسئولیت پذیری و مشارکت در گروه را دارند، اما ساختار منظم و انگیزه کافی برای بروز این توانمندی ها فراهم نشده است.بر اساس یافته های مرحله تشخیص، مجموعه ای از راهکارهای عملی با محوریت کار گروهی، مشارکت دانش آموزی، مسئولیت پذیری جمعی، همدلی سازمانی و مدیریت مشارکتی مدرسه طراحی و اجرا شد. از جمله اقدامات انجام شده می توان به تشکیل گروه های دانش آموزی در کلاس ها، واگذاری مسئولیت های مشخص به گروه ها، ایجاد شورای همیار مدرسه، تقویت فعالیت های مشترک بین دانش آموزان و دبیران، برنامه ریزی برای فعالیت های آموزشی و پرورشی تیمی، تشویق گروه های موفق، استفاده از ظرفیت دانش آموزان توانمند در هدایت همسالان، برگزاری نشست های کوتاه انگیزشی درباره اهمیت همکاری و همچنین ایجاد فضای گفت وگو و تبادل نظر میان اعضای مدرسه اشاره کرد. در اجرای این برنامه تلاش شد نقش مدیر از حالت صرفا ناظر و کنترل کننده به نقش تسهیل گر، هماهنگ کننده و پشتیبان فعالیت های تیمی تغییر یابد.نتایج اجرای اقدام ها نشان داد که تقویت روحیه کار تیمی موجب افزایش مشارکت دانش آموزان در فعالیت های مدرسه، بهبود نظم اجرایی برنامه ها، افزایش احساس تعلق به مدرسه، رشد مسئولیت پذیری، کاهش بخشی از تنش های فردی، بهبود ارتباط میان دانش آموزان و کادر آموزشی و افزایش انگیزه در انجام فعالیت های گروهی شد. همچنین دبیران گزارش کردند که دانش آموزان در فعالیت های کلاسی گروهی، همکاری بیشتری نشان داده و توانایی تقسیم وظایف، پذیرش نقش و کمک به یکدیگر در آنان تقویت شده است. از سوی دیگر، بهره گیری از توانمندی دانش آموزان باعث شد برخی امور مدرسه با سرعت، نظم و کیفیت بیشتری انجام شود و بار اجرایی فعالیت ها تنها بر دوش کادر مدرسه باقی نماند.بررسی نهایی شواهد نشان داد که کار تیمی در مدرسه تنها یک مهارت اجتماعی نیست، بلکه عاملی موثر در افزایش کارآمدی واحد آموزشی محسوب می شود. هنگامی که دانش آموزان، دبیران و عوامل اجرایی در قالب یک مجموعه هماهنگ فعالیت کنند، مدرسه از حالت ساختار اداری صرف خارج شده و به محیطی پویا، مشارکتی و یادگیرنده تبدیل می شود. این اقدام پژوهی نشان داد که مدیر مدرسه با ایجاد فرصت های مشارکت، اعتماد به توانمندی دانش آموزان، تقویت ارتباطات انسانی و استفاده از روش های تشویقی هدفمند می تواند روحیه تیمی را در مدرسه نهادینه کند و از این طریق، کیفیت فعالیت های آموزشی و پرورشی را ارتقا دهد.در مجموع، تجربه انجام این اقدام پژوهی بیانگر آن است که تقویت روحیه کار گروهی در دبیرستان دخترانه فرهنگ مفضلی، افزون بر بهبود روابط بین فردی، زمینه ساز افزایش بهره وری، نظم، انگیزه، مسئولیت پذیری و همدلی در مدرسه شد. بنابراین پیشنهاد می شود برنامه های مبتنی بر کار تیمی به صورت مستمر در برنامه سالانه مدارس قرار گیرد و مدیران مدارس با رویکرد مشارکتی، زمینه شناسایی و استفاده از توانمندی های دانش آموزان را فراهم کنند. استمرار چنین برنامه هایی می تواند به ارتقای فرهنگ سازمانی مدرسه، افزایش کیفیت فعالیت های آموزشی و تربیتی و پرورش دانش آموزانی مسئولیت پذیر، همکار، خلاق و آماده برای زندگی اجتماعی منجر شود.