اقدام پژوهی:بررسی مشکلات اخلاقی و رفتاری دانش آموزان و راهکارهای برطرف نمودن آن ها

این کنش پژوهی با هدف شناسایی، تحلیل و کاهش مشکلات اخلاقی و رفتاری دانش آموزان متوسطه اول و نیز ارائه راهکارهای اجرایی و قابل پیاده سازی در مدرسه انجام شد. مسئله از دل تجربه مدیریتی و مشاهدات میدانی در دبیرستان جهاد شهرستان مسجدسلیمان استخراج گردید؛ به گونه ای که بروز رفتارهایی مانند بی انضباطی کلاسی، بی احترامی کلامی، تعارض بین فردی، بی توجهی به قوانین مدرسه، افت مسئولیت پذیری، و ضعف خودکنترلی بر کیفیت یاددهی–یادگیری، امنیت روانی کلاس و فرهنگ مدرسه اثر منفی گذاشته بود. پژوهش حاضر با رویکرد کنش پژوهی مشارکتی و در قالب چرخه های «تشخیص مسئله، برنامه ریزی، اقدام، مشاهده و بازاندیشی» طراحی شد.در مرحله تشخیص، داده ها به صورت ترکیبی از مشاهده هدفمند در کلاس و حیاط، ثبت رخدادهای رفتاری (فرم ثبت رفتار)، گفت وگوی نیمه ساختاریافته با معلمان و دانش آموزان، و تحلیل پرونده های انضباطی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی و مقایسه فراوانی رخدادها، الگوهای غالب شناسایی شد. یافته های اولیه نشان داد که کانون مسئله، بیشتر حول سه محور می چرخد: ضعف مهارت های ارتباطی و حل تعارض، ابهام/ناهماهنگی در قوانین و پیامدهای رفتاری، و کمبود تقویت مثبت و الگوهای انگیزشی در مدرسه؛ به ویژه در دانش آموزانی که در تعامل با همسالان دچار تحریک پذیری و واکنش های تکانشی بودند.در مرحله اقدام، بسته ای از راهکارهای مدرسه محور اجرا شد: تدوین و اجرای «منشور رفتاری کلاس» با مشارکت دانش آموزان، قرارداد رفتاری فردی برای موارد پرتکرار، سیستم تقویت مثبت (امتیازدهی رفتاری و بازخورد سریع)، جلسات کوتاه آموزش مهارت های زندگی (همدلی، کنترل خشم، گفت وگوی محترمانه، حل مسئله)، میانجی گری دانش آموزی و گفت وگوی ترمیمی پس از تعارض ها، و هماهنگی منسجم کادر آموزشی در اجرای پیامدهای رفتاری به صورت منصفانه و پیش بینی پذیر. همچنین نقش خانواده با اطلاع رسانی هدفمند، گفت وگوی راهبردی با اولیا در موارد خاص و ارائه توصیه های عملی برای مدیریت رفتار در خانه فعال شد.ارزیابی پس از اجرا با استفاده از مقایسه قبل و بعد شاخص هایی مانند کاهش تعداد تذکرهای انضباطی، کاهش درگیری های کلامی، افزایش مشارکت در فعالیت های کلاسی، بهبود رعایت نوبت صحبت و قوانین کلاس، و ارتقای احساس امنیت روانی انجام گرفت. نتایج نشان داد که راهبردهای مبتنی بر مشارکت دانش آموزان در قانون گذاری، تقویت مثبت، و مداخلات ترمیمی نسبت به برخوردهای صرفا تنبیهی اثرگذارتر بوده و به بهبود جو اخلاقی–رفتاری کلاس کمک کرده است. جمع بندی کنش پژوهی بیانگر آن است که با یک الگوی اجرایی منظم، قابل تکرار و کم هزینه، می توان رفتارهای مسئله ساز را مدیریت و فرهنگ احترام، مسئولیت پذیری و خودکنترلی را در مدرسه تقویت کرد.