تجارب زیسته معلمان از استفاده از چت بات های هوش مصنوعی در آماده سازی طرح درس: یک مطالعه پدیدارشناختی

پژوهش حاضر با هدف کشف و توصیف تجارب زیسته معلمان از استفاده از چت بات های هوش مصنوعی در آماده سازی طرح درس انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش، کیفی با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی بود. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از معلمان باتجربه مقطع متوسطه دوم شهر تهران بودند که با استفاده از چت بات های هوش مصنوعی (مانند ChatGPT، Gemini و (Copilot در طراحی و تدوین طرح درس خود تجربه داشتند و به روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل محتوای استقرایی و رویکرد هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شدند. یافته ها در قالب ۵ مضمون اصلی و ۲۲ مضمون فرعی سازماندهی شدند. مضامین اصلی عبارت بودند از: تغییر در نقش معلم شامل: تسهیل گری، راهبری یادگیری، طراح آموزشی و ارزشیاب)، تغییر در فرایند طراحی آموزشی (شامل: سرعت و کارایی، خلاقیت و نوآوری، شخصی سازی، و انعطاف پذیری)، چالش ها و محدودیت ها (شامل: دقت و صحت محتوا، وابستگی به فناوری، شکاف دیجیتال، و نگرانی های اخلاقی)، راهبردهای مقابله با چالش ها (شامل: بازبینی انسانی، تلفیق با منابع معتبر، یادگیری مستمر، و اشتراک گذاری تجارب)، و پیامدهای استفاده از چت بات (شامل: افزایش کیفیت تدریس، صرفه جویی در زمان، افزایش رضایت شغلی، و توسعه حرفه ای). یافته ها نشان داد که چت بات های هوش مصنوعی با افزایش سرعت، خلاقیت و شخصی سازی در طراحی آموزشی، به بهبود کیفیت طرح های درس کمک می کنند، اما در عین حال چالش هایی مانند دقت محتوا، وابستگی به فناوری و نگرانی های اخلاقی را نیز به همراه دارند. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که چت بات های هوش مصنوعی ابزارهای توانمندسازی هستند که با تغییر نقش معلم از انتقال دهنده به تسهیل گر، می توانند به بهبود کیفیت طراحی آموزشی کمک کنند، اما استفاده موثر از آن ها نیازمند سواد دیجیتال، بازبینی انسانی و چارچوب های اخلاقی است. بنابراین، پیشنهاد می شود که برنامه های توسعه حرفه ای معلمان با تاکید بر سواد دیجیتال و استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی طراحی و اجرا شود و چارچوب های راهنمای عملی برای استفاده از چت بات ها در طراحی آموزشی تدوین گردد.

کلیدواژه ها:

چت بات های هوش مصنوعی ، طرح درس ، تجارب زیسته ، معلمان ، پدیدارشناسی